Help with Search courses

metodyka pracy kuratora sądowego

POWSTANIE I ROZWÓJ INSTYTUCJI KURATELI SĄDOWEJ W POLSCE


1. Kuratela dla nieletnich


7 lutego 1919 – dekret Naczelnika Państwa Polskiego J. Piłsudskiego o utworzeniu sądów dla nieletnich

26 lipca 1919 – Rozporządzenie MS w przedmiocie utworzenia sądów dla nieletnich, regulujące organizację tych sądów i ich aparatu pomocniczego (tzw. Opiekunów społecznych, podległych sędziom rodzinnym i wynagradzanych z funduszy sądowych). Z dniem 1 września 1919 utworzono sądy dla nieletnich w Warszawie, Łodzi i Lublinie.

25 czerwca 1929 – rozporządzenie MS w sprawie przekształcenia opiekunów społecznych w kuratorów nieletnich przy sadach grodzkich i przy sądach dla nieletnich. Kurator stał się pracownikiem sądowym, pobierającym godziwe wynagrodzenie, na podstawie określonego stosunku pracy. 

25 czerwca 1935 – rozporządzenie MS o kuratorach nieletnich, znoszące kuratelę zawodową i przekształcający ją w instytucję społeczną (przyznawała jednak ryczałt z tytułu zwrotu kosztów). Rozp. MS z 30 marca 1951 potwierdziło zapisy z 1935 – „pełnienie obowiązków kuratora sądowego dla nieletnich jest funkcją społeczną”. Rozp. MS z 3 lipca 1956 powołujące inspektorów społecznych przy sądach powiatowych, stwierdza w §1: Inspektorzy społeczni stanowią organ pomocniczy władzy opiekuńczej. Pełnienie obowiązków inspektora społecznego jest funkcją społeczną. Ich zadania podobne do dzisiejszych kuratorów: „ustalenie warunków życia małoletnich, nad którymi ustanowiono opiekę, lub małoletnich pozostających u rodziców, którym ograniczono władzę rodzicielską, udzielanie pomocy rodzicom i opiekunom w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej i sprawowania opieki, wskazywanie kandydatów na opiekunów oraz wykonywanie innych czynności zleconych przez władzę opiekuńczą”

13 lutego 1959 – rozporządzenie MS o kuratorach sądowych dla nieletnich, ustanawia obok kurateli społecznej także kuratelę zawodową: w miarę potrzeby mogą być powoływani kuratorzy sądowi dla nieletnich pełniący swe czynności zawodowo. Początek społeczno – zawodowego modelu kurateli sądowej.

10 kwietnia 1959 – zarządzenie MS w sprawie kuratorów sądowych określiło wymagania wobec kandydatów na kuratorów: ukończone 25 lat, odpowiednie kwalifikacje (wyższe lub średnie wykształcenie) i kilkuletni okres pracy z młodzieżą. Kurator był głównym pomocnikiem sędziego dla nieletnich, wychowawcą nieletniego w jego środowisku. Rozporządzenie MS z 3 maja 1973 r. utrzymało ten model kurateli (społeczno-zawodowy).



2. Kuratela dla dorosłych

Początek w Kodeksie karnym z 1932, który przewidywał stosowanie dozoru w stosunku do skazanych, którym sąd warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności. Nadzór sprawować miały osoby lub instytucje zasługujące na zaufanie. Wykluczano nadzór osób o charakterze urzędowym.

29 maja 1957 – rozp. MS w sprawie nadzoru nad osobami warunkowo zwolnionymi – powołano kuratorów sądowych dla nadzoru nad warunkowo zwolnionymi – społeczny organ pomocniczy sądu (kuratela społeczna).

3 marca 1965 – rozp. MS dozór ochronny nad osobami, którym wykonanie kary warunkowo zawieszono lub które warunkowo zwolniono – przy sądach wojewódzkich (w referatach penitencjarnych) powołano kuratorów zawodowych.

2 kwietnia 1971 – rozp. MS w sprawie dozoru i nadzoru ochronnego stała się podstawą do organizacji kurateli dla dorosłych. Przyczyniło się do tego wprowadzenie kodyfikacją karną z roku 1969 nowych, wolnościowych środków oddziaływania na skazanych. Kodyfikacja ta wyeksponowała rolę kuratora sądowego jako odpowiedzialnego, merytorycznego organu sądowego wykonującego orzeczenia.

3. Ewolucja w kierunku budowy jednolitego systemu kurateli

26 października 1982 – art. 101 pkt 2 upn znowelizował prawo o ustroju sadów powszechnych (z 1928) przez dodanie art. 140a usp w brzmieniu: §1 „Przy sadach działają kuratorzy (kuratorzy rodzinni i kuratorzy dla osób dorosłych), którzy pełnią swe czynności albo zawodowo (kuratorzy zawodowi) albo w ramach funkcji społecznych (kuratorzy społeczni). §2 „minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia ustala tryb powoływania kuratorów sądowych oraz szczegółowy zakres ich praw i obowiązków”. Z dniem wejścia tej ustawy w życie, tj. 13 maja 1983 r., podniesienie rangi kuratorów przez nadanie im statusu ustawowego.

20 czerwca 1985 r. – nowa ustawa „prawo o ustroju sądów powszechnych” precyzuje status prawny kuratorów i zapowiada uregulowanie szczegółowe rozporządzeniem: art. 120 § 1: „w sądach działają kuratorzy sądowi (kuratorzy rodzinni i kuratorzy dla dorosłych), którzy wykonują czynności o charakterze wychowawczo resocjalizacyjnym i profilaktycznym oraz inne czynności określone w przepisach szczególnych”. §2. Kuratorzy sądowi pełnią swoje czynności zawodowo (kuratorzy zawodowi) albo społecznie (kuratorzy społeczni). Art. 131§1 pkt 1 i 2 zobowiązują MS do wydania rozporządzenia o kuratorach sądowych.

24 listopada 1986 – Rozporządzenie MS w sprawie kuratorów sądowych – całościowo opisywało rzeczywistość kuratorską, utrzymując jednak dotychczasowy model kurateli (społeczno-zawodowy) i niedookreślone miejsce kuratorów wśród urzędników sądowych. Stan taki trwał do wejścia w życie ustawy o kuratorach sądowych, czyli do 2001 roku.

Marzec 1992 – decyzja władz resortu sprawiedliwości o zmianie modelu kurateli sądowej na zawodowo – społeczny. Wytypowano 9 okręgów sądowych: Białystok, Bydgoszcz, Gorzów Wlkp., Konin, Płock, Siedlce, Słupsk, Toruń i Włocławek (IV kwartał 1992r.).

Styczeń 1995 r. – Minister Sprawiedliwości powołał Zespół do Spraw Reformy Kurateli Sądowej, który ukończył prace w 1996 roku ważnymi wnioskami dla późniejszego kształtowania systemu kurateli.

Styczeń 1996 – Minister Sprawiedliwości powołał Komisję do Opracowania Systemu Sądowej Kurateli dla Dorosłych, która ukończyła prace w 1998 r. projektem ustawy o kurateli sądowej.

6 czerwca 1997 Sejm RP uchwala ustawy: Kodeks karny, Kodeks postępowania karnego i Kodeks karny wykonawczy, które wchodzą w życie 1 września 1998 roku. Nowa Kodyfikacja karna wprowadza do systemu prawnego stosowanie środków probacyjnych, w wykonaniu których główną rolę wyznacza kuratorowi.

17 października 1998 Nadzwyczajne Walne Zebranie Delegatów Krajowego Stowarzyszenia Zawodowych Kuratorów Sądowych zobowiązuje zarząd Stowarzyszenia do podjęcia prac nad ustawą o kuratorach sądowych.

15-18 lipca 1999 – zespół kuratorów członków Krajowego Stowarzyszenia Zawodowych Kuratorów Sadowych w Radości pod Warszawą opracował wstępny projekt ustawy o kuratorach sądowych.

21 września 2000 – Minister Sprawiedliwości wydaje zarządzenie o powołaniu Zespołu do opracowania projektu ustawy o kurateli sądowej, w skład którego wchodzą zarówno przedstawiciele Resortu jak i przedstawiciele kuratorów.

3 października 2000 – Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka Sejmu RP postanawia przyjąć przygotowany przez Krajowe Stowarzyszenie Zawodowych Kuratorów Sądowych projekt ustawy o kuratorach sądowych i skierować go do dalszych prac legislacyjnych.

15 listopada 2000 – Sejm RP powołuje Podkomisję nadzwyczajną do rozpatrzenia projektu ustawy o kuratorach sądowych, w skład której, oprócz posłów, wchodzą przedstawiciele Ministra Sprawiedliwości oraz uczestniczą zaproszeni przedstawiciele stowarzyszenia kuratorów.

27 lipca 2001 – Sejm RP uchwala ustawę o kuratorach sądowych, która wchodzi w życie 1 stycznia 2002 roku.



ZADANIA KURATORÓW 

Kuratorzy sądowi w polskim wymiarze sprawiedliwości spełniają funkcję usługową.

Wykonują na rzecz sądów karnych i rodzinnych zadania wspierające wydawanie orzeczeń, jak i zmierzające do ich skutecznego wykonania.

POJĘCIE ZADANIA

MISJA, POSŁANNICTWO, ŚWIADOME PODEJMOWANIE DZIAŁAŃ

I WYBÓR CZYNNOŚCI PROWADZĄCCY DO REALIZACJI CELU.


Ustawodawca określił charakter tych zadań jako:

  • Wychowawczo – resocjalizacyjny;

  • Diagnostyczny;

  • Profilaktyczny;

  • Kontrolny.


Zadania kuratorów rodzinnych

  1. Przeprowadzania wywiadów środowiskowych;

  2. Sprawowanie nadzorów

  • w sprawach opiekuńczych

  • nad nieletnimi

  • nad osobami zobowiązanymi do leczenia odwykowego

  1. Udział w ustanowionych przez sąd kontaktach osób uprawnionych z małoletnimi dziećmi;

  2. Przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej oraz umieszczenie w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo – wychowawczej;

  3. Kierowanie ośrodkiem kuratorskim i praca w ośrodku kuratorskim w charakterze wychowawcy;

  4. Udział w pracach zespołu interdyscyplinarnego i grup roboczych.

  5. Współpraca z sędzią, udział w posiedzeniach wykonawczych.

Kurator rodzinny, któremu powierzono sprawowanie nadzoru:
1) zaznajamia się z aktami sprawy i innymi niezbędnymi źródłami informacji o podopiecznym, a w szczególności z przebiegiem dotychczasowych nadzorów;
2) nawiązuje pierwszy kontakt z podopiecznym, nie później niż w ciągu 7 dni od daty wpływu prawomocnego orzeczenia do zespołu kuratorskiej służby sądowej;
3) poucza podopiecznego o prawach i obowiązkach wynikających z orzeczenia sądu oraz omawia sposób i terminy ich realizacji;
4) planuje wobec podopiecznego oddziaływania profilaktyczno-resocjalizacyjne i opiekuńczo-wychowawcze;
5) współpracuje z rodziną podopiecznego w zakresie oddziaływań, o których mowa w pkt 4;
6) udziela podopiecznemu pomocy w organizowaniu nauki, pracy i czasu wolnego oraz w rozwiązaniu trudności życiowych;
7) kontroluje zachowanie podopiecznego w miejscu zamieszkania, pobytu, nauki i pracy;
8) współdziała z organizacjami, instytucjami, stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których celem działania jest pomoc podopiecznym.
W przypadku niemożności nawiązania kontaktu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, kurator niezwłocznie w formie pisemnej zawiadamia sąd, podając przyczyny.
Przebieg nadzoru i podejmowane na bieżąco czynności kurator rodzinny dokumentuje w karcie czynności nadzoru, prowadzonej osobno dla każdego podopiecznego, w której wpisuje datę, miejsce i rodzaj czynności, uzyskane dokumenty i informacje.



Zadania kuratorów dla dorosłych.

Zadania kuratorów dla dorosłych są związane z postępowaniem wykonawczym, a ściślej ze sprawowaniem dozorów nad osobami, którym sąd zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności lub zwolnił z reszty odbycia tej kary i wyznaczył okres próby, w którym to okresie ustanowił DOZÓR. Ponadto Kuratorzy realizują zadania związane z wykonywaniem przez skazanych kary ograniczenia wolności lub pracy społecznie użytecznej i przeprowadzają wywiady środowiskowe w postępowaniu wykonawczym.

Nowa kodyfikacja karna od 1998 r. rozszerzyła zakres, ilość i rodzaj zadań kuratorów dla dorosłych.

Do obowiązków sądowego kuratora zawodowego należy w szczególności:

  1. sprawowanie dozorów w stosunku do skazanego lub sprawcy;

  2. kontrolowanie w okresie próby wykonania przez skazanego lub sprawcę nałożonych na niego obowiązków;

  3. przygotowanie skazanego do życia po zwolnieniu z zakładu karnego;

  4. nadzór nad wykonywaniem zakazu przebywania w określonych miejscach , kontaktowania, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakazu okresowego opuszczania lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym;

  5. udzielanie pomocy postpenitencjarnej;

  6. udział w posiedzeniach sądu;

  7. przeprowadzania wywiadów środowiskowych (przed wydaniem orzeczenia art. 214 par.1k.p.k, i w postępowaniu wykonawczym art. 14 par. 1 k.k.w);

  8. czynności związane z organizowaniem i kontrolowaniem wykonywania kar, środków karnych i środków zabezpieczających w systemie dozoru elektronicznego;

  9. udział w pracach zespołu interdyscyplinarnego i grup roboczych.



Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi Przesłanki zastosowania leczenia odwykowego w związku z nadużywaniem alkoholu (art. 24) • rozkład pożycia rodzinnego • demoralizacja małoletnich • uchylanie sięod zaspokojenia potrzeb rodziny • systematyczne zakłócanie spokoju lub porządku publicznego • uzależnienie od alkoholu (art. 26) Ograniczenia dotyczące nałożonego obowiązku (art. 34) • Czas trwania- 2 lata od daty uprawomocnienia się orzeczenia (ust. 1) • Wystąpienie z wnioskiem o nałożenie kolejnego zobowiązania może nastąpić nie wcześniej niż po 3 miesiącach od daty ustania poprzedniego obowiązku (ust. 5)

Nadzór

• Fakultatywna możliwość ustanowienia nadzoru na czas trwania obowiązku (art. 31 ust. 1) • Sprawowany przez kuratora wykonującego orzeczenia w sprawach rodzinnych i nieletnich (art. 31 ust. 3) • Powierzany: niezwłocznie po otrzymaniu orzeczenia do wykonania; przez kierownika zespołu kuratorowi przygotowanemu do postępowania z osobami uzależnionymi (art. 31 ust. 4).

Czynności kuratora (art.31 ust.6 pkt 1-9) • organizowanie i prowadzenie działań mających na celu pomoc osobie zobowiązanej w osiągnięciu celów leczenia • podejmowanie działań niezbędnych do wyegzekwowania od zobowiązanego zastosowania siędo orzeczenia sądu • utrzymywanie systematycznego kontaktu ze zobowiązanym, udzielanie mu pomocy w rozwiązywaniu trudności życiowych zwłaszcza w rozpoczęciu i kontynuowaniu leczenia • zaznajamianie się z wynikami leczenia i współdziałanie z zakładem lecznictwa odwykowego dla osiągnięcia celów leczenia • motywowanie osoby zobowiązanej do nawiązania kontaktów z odpowiednimi zakładami leczniczymi, organizacjami lub grupami samopomocowymi • utrzymywanie kontaktu z członkami rodziny osoby zobowiązanej, pozostającymi z nią we wspólnym gospodarstwie domowym • oddziaływanie na środowisko, w którym osoba zobowiązana przebywa lub do którego ma powrócić, zwłaszcza kształtowanie właściwego stosunku do tej osoby • składanie sądowi pisemnych sprawozdań z przebiegu leczenia odwykowego w terminach określonych przez sąd, nie rzadziej niżco 2 miesiące • w razie potrzeby współdziałanie z organami samorządu terytorialnego oraz organizacjami społecznymi w celu zapewnienia osobie zobowiązanej lub jej rodzinie odpowiedniej pomocy, polegającej zwłaszcza na ułatwieniu zatrudnienia, zapewnieniu czasowego zakwaterowania oraz na świadczeniach materialnych • współdziałanie z pracodawcą w celu realizacji obowiązków nałożonych na osobę zobowiązaną do poddania sięleczeniu odwykowemu.

Wnioski kuratora (art. 37 ust. 1)

• zmiany postanowienia w części dotyczącej rodzaju zakładu leczenia odwykowego • orzeczenia ustania obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu • zawiadamianie sądu o potrzebie podjęcia innych niezbędnych czynności (np. doprowadzenie przez policję, powiadomienia prokuratury o potrzebie ubezwłasnowolnienia, itp.)

Obowiązki nadzorowanego (art. 31 ust. 2)

• stawianie się na wezwanie sądu i kuratora • wykonywanie poleceń sądu i kuratora dotyczących sposobu postępowania, który może przyczynić się do skrócenia czasu trwania obowiązku

Wywiady środowiskowe- podstawa Ustawa z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2018, poz. 2137) • art. 30a. Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia okoliczności wskazujących na nadużywanie alkoholu przez osobę, której postępowanie dotyczy, oraz zakłócania przez nią spokoju lub porządku publicznego, a także jej relacji w rodzinie, zachowania sięw stosunku do małoletnich i stosunku do pracy. Ustawa z 19 sierpnia 1994 roku o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2018, poz. 1878) • art. 42a. Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków życiowych osoby, której postępowanie dotyczy, oraz jej funkcjonowania w środowisku (przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez wyrażenia zgody, osoby ubezwłasnowolnionej, umieszczenie w domu pomocy społecznej) Ustawa z dnia 26 października 1982 roku o postępowaniu w sprawach nieletnich (t.j. Dz.U. z 2018, poz. 969) • Art. 24§1 W celu ustalenia danych dotyczących nieletniego i jego środowiska, a w szczególności dotyczących zachowania się i warunków wychowawczych nieletniego, sytuacji bytowej rodziny, przebiegu nauki nieletniego i sposobu spędzania czasu wolnego, jego kontaktów środowiskowych, stosunku do niego rodziców albo opiekuna, podejmowanych oddziaływań wychowawczych, stanu zdrowia i znanych w środowisku uzależnień nieletniego, sąd rodzinny zleca kuratorowi sądowemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. 

Kodeks postępowania cywilnego

• art. 434. Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez wyznaczoną osobę wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w których żyją i wychowują się dzieci stron (w sprawach o unieważnienie małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa i o rozwód oraz o separację). • art. 5611. W sprawach, o których mowa w art. 561, sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w jakich żyją osoby ubiegające się o udzielenie zezwolenia (zezwolenie na zawarcie małżeństwa kobiecie nie mającej lat 18, osobie dotkniętej chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym oraz osobom powinowatym w linii prostej) • art. 5651. W sprawach, o których mowa w art. 565, sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w jakich żyją małżonkowie (rozstrzygnięcie o istotnych sprawach rodziny w braku porozumienia małżonków, udzielenie zezwolenia na dokonanie czynności, do której jest potrzebna zgoda drugiego małżonka lub której drugi małżonek sprzeciwił, nakazu sądu, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające jednemu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka, rozstrzygnięcia o wyłączeniu odpowiedzialności małżonka za zobowiązania zaciągnięte przez drugiego z małżonków w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny)

• art. 5701§1. Sąd opiekuńczy może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu zebrania informacji dotyczących małoletniego i jego środowiska, a w szczególności jego zachowania się, warunków wychowawczych i życiowych, w tym sytuacji bytowej rodziny, przebiegu nauki małoletniego i sposobu spędzania czasu wolnego, jego kontaktów środowiskowych, stosunku do niego rodziców lub opiekunów, podejmowanych oddziaływań wychowawczych, stanu zdrowia i znanych w środowisku uzależnień małoletniego (inne sprawy rodzinne i opiekuńcze) • §11 Przepis § 1 stosuje się także wtedy, gdy sąd opiekuńczy powziął wiadomość o zdarzeniu uzasadniającym wszczęcie postępowania z urzędu, oraz w toku postępowania wykonawczego (Nmo i wszystkie wywiady w postępowaniu opiekuńczym, wykonawczym) • art. 5701a Sąd opiekuńczy może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w toku postępowania prowadzonego w sprawach dotyczących ustanowienia opieki lub kurateli i prowadzonego w tych sprawach postępowania wykonawczego w celu ustalenia możliwości lub sposobu sprawowania opieki lub kurateli oraz warunków życiowych osoby, której postępowanie dotyczy. 

• art. 5793. W sprawach, o których mowa w art. 5792§1 (przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka), sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, w szczególności w zakresie jego: • 1) danych osobowych; • 2) stopnia pokrewieństwa z dzieckiem; • 3) karalności oraz prowadzonych z jego udziałem postępowań dotyczących władzy rodzicielskiej; • 4) stanu zdrowia; • 5) statusu zawodowego; • 6) uzależnień; • 7) sytuacji bytowej i rodzinnej; • 8) stosunku do dziecka; • 9) prezentowanego modelu wychowawczego;

Wywiad w sprawach nieletnich Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2001 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu przeprowadzania wywiadów środowiskowych o nieletnich. • Sąd określa miejsce i termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. • Kurator sądowy zapoznaje się z aktami sprawy, ma prawo żądania niezbędnych informacji i wyjaśnień, a także jest zobowiązany do zachowania w tajemnicy wszystkich okoliczności związanych z przeprowadzeniem wywiadu. • Wywiad przeprowadzany jest w miejscu zamieszkania lub pobytu nieletniego, w szkole lub w miejscu pracy, a kurator ma obowiązek przedstawić się imieniem i nazwiskiem, wskazać jaką instytucję reprezentuje, a także poinformować o celu przeprowadzanego wywiadu środowiskowego. • Zakres ustaleń: - imięi nazwisko, data i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania - zachowanie się nieletniego i warunki wychowawcze - stan zdrowia, - przebieg nauki szkolnej, pracy - sposób spędzania czasu wolnego, - kontakty z rówieśnikami i innymi osobami mogącymi mieć wpływ na zachowanie się nieletniego - informacje dotyczące sytuacji materialnej rodziców lub opiekunów - informacje na temat warunków bytowych rodziny - informacji o przejawach patologii społecznej występujących w środowisku nieletniego • Sprawozdanie zawiera: - imięi nazwisko osoby przeprowadzającej wywiad - okoliczności ustalone w toku wywiadu - datęprzeprowadzenia wywiadu - podpis osoby przeprowadzającej wywiad

Wywiady w sprawach opiekuńczych Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 czerwca 2003 roku w sprawie szczegółowego sposobu wykonywania uprawnień i obowiązków kuratorów sądowych. • Kurator ustala okoliczności określone przez sąd lub sędziego albo kontroluje sposób wykonywania orzeczenia przez uprawnione podmioty • Wywiad zleca sąd lub podmiot, na którego obszarze działania małoletni ma miejsce zamieszkania. • Sąd może zarządzić uzupełnienie wywiadu. • Kurator może zwrócić się do innego podmiotu o przeprowadzenie wywiadu we wskazanym zakresie, jeśli wymagałoby to poczynienia ustaleń poza właściwością sądu • Wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania i pobytu rodziny, a także w miejscu nauki małoletniego. • Wywiad przeprowadza się w godzinach pomiędzy 600 a 2200. • Kurator jest obowiązany okazać legitymację służbową oraz poinformować osoby udzielające informacji o nazwie i adresie organu zarządzającego przeprowadzenie wywiadu oraz o jego celu. Zakres ustaleń • Kurator zbiera niezbędne informacje od rodziny i sąsiadów, przełożonych w miejscu pracy uczestników postępowania, nauczycieli lub wychowawców w szkole oraz od innych osób lub instytucji, które mogąposiadać istotną wiedzęo rodzinie. Sprawozdanie zawiera: • Imięi nazwisko osoby przeprowadzającej wywiad • opis wykonywanych czynności i stwierdzonych okoliczności wynikających z zarządzenia o przeprowadzeniu wywiadu • datę przeprowadzenia wywiadu • podpis osoby przeprowadzającej wywiad

Ustawa z dnia 26 stycznia 2018 roku o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych (Dz.U. z 2018 roku, poz. 416) • Art. 5986 Jeżeli zobowiązany nie zastosuje się do postanowienia, o którym mowa w art. 5985 §1 lub 2, sąd, na wniosek uprawnionego, zleca kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. • Art. 5989. Przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką i oddanie jej uprawnionemu może nastąpić tylko w obecności uprawnionego albo osoby przez niego upoważnionej lub przedstawiciela instytucji przez niego upoważnionej. Jeżeli żadna z tych osób nie stawi się w terminie wyznaczonym przez kuratora sądowego, czynność nie będzie dokonana. O terminie odebrania nie zawiadamia się zobowiązanego. Kurator sądowy dokonuje przekazania odebranej osoby uprawnionemu albo osobie przez niego upoważnionej lub przedstawicielowi instytucji przez niego upoważnionej, po czym zawiadamia zobowiązanego o dokonaniu tej czynności.

Przeszukanie pomieszczeń • Art. 59811a§1. W celu ustalenia miejsca pobytu osoby podlegającej przymusowemu odebraniu sąd, na wniosek kuratora sądowego, może postanowić o dokonaniu przeszukania pomieszczeń i innych miejsc, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że osoba ta siętam znajduje. §2. Przeszukania dokonuje Policja na podstawie postanowienia sądu. § 3. Postanowienie sądu doręcza się osobie, u której przeszukanie ma być dokonane, w chwili przystąpienia do tej czynności. § 4. Podczas przeszukania może być obecna osoba, o której mowa w §3, kurator sądowy, który wykonuje postanowienie o przymusowym odebraniu, oraz uprawniony, o którym mowa w art. 5989. Podczas przeszukania może być także obecna osoba wskazana przez tego, u kogo dokonuje się przeszukania, o ile nie uniemożliwia to przeszukania albo nie utrudnia go w istotny sposób. §5. Jeżeli przy przeszukaniu nie ma osoby, o której mowa w §3, należy do przeszukania przywołać przynajmniej jednego domownika lub innąosobę. § 6. Przeszukanie powinno być dokonane zgodnie z celem tej czynności, z zachowaniem umiaru i poszanowania godności osób, których ta czynność dotyczy, oraz bez wyrządzania niepotrzebnych szkód i dolegliwości. § 7. Protokół przeszukania sporządza Policja, a jego odpis niezwłocznie przesyła sądowi. § 8. Protokół przeszukania zawiera: wskazanie postanowienia sądu, oznaczenie czynności, jej czasu i miejsca oraz osób w niej uczestniczących, przebieg czynności oraz oświadczenia i wnioski osób w niej uczestniczących, a także w miarę potrzeby stwierdzenie innych okoliczności dotyczących przebiegu czynności. §9. Na postanowienie o dokonaniu przeszukania przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone.

Art. 59812a. Postępowanie określone w art. 5986–59812 może być podjęte na nowo na podstawie tego samego postanowienia, o którym mowa w art. 5985§1 lub 2, jeżeli zobowiązany w okresie trzech miesięcy od wydania lub uprawomocnienia się postanowienia, o którym mowa odpowiednio w art. 5985 §1 lub 2, postąpił sprzecznie z treścią postanowienia dotyczącego władzy rodzicielskiej, miejsca zamieszkania, opieki lub kontaktów z dzieckiem, a okoliczności uzasadniające jego wydanie nie uległy zmianie


DIAGNOZA W PRACY KURATORA SĄDOWEGO

DIAGNOZA

W PRACY KURATORA SĄDOWEGO.


POJĘCIE DIAGNOZY – wg Ziemskiego – rozpoznanie istoty

i uwarunkowań złożonego stanu rzeczy na podstawie jego cech (objawów) w oparciu o znajomość ogólnych prawidłowości panujących w danej dziedzinie.





Jednym z ważnych obowiązków kuratora sądowego jest przeprowadzenie wywiadu, opracowanie diagnoz dla sądu i dla własnej pracy z poszczególnymi osobami i rodzinami.

Diagnoza ma zawsze służyć jakiemuś celowi:

POZNANIU I WYJAŚNIANIU DANEGO ZJAWISKA, ZAKLASYFIKOWANIU, DOKONANIU SELEKCJI, UDZIELANIU PORADY, POMOCY, WYCHOWANIU, TERPAII LUB WYDANIU WYROKU PRZEZ SĄD.


Diagnozowanym elementem środowiska mogą być rożnego rodzaju grupy, wśród których szczególne miejsce zajmuje rodzina.

Diagnoza dotyczyć może również jednostek.

Diagnoza służyć może tu podejmowaniu jednorazowych decyzji wobec tych jednostek lub tez dłuższemu prowadzeniu pracy socjalno – wychowawczej z indywidualnym przypadkiem.


Praca z indywidualnym przypadkiem to pomoc udzielana jednostce na podstawie przygotowanego na podstawie diagnozy planu, polegająca na działaniach ratowniczych, profilaktycznych, kompensacyjnych lub terapeutycznych, angażującą tę jednostkę w cały proces dla jej dobra i dla dobra społecznego.

Obecnie praca ta przyjmuje często formę zarządzania przypadkiem (case management) polegającą na dostarczaniu osobie określanej jako przypadek, potrzebującej pomocy, odpowiednich dla niej środków (usług).

W przypadku dozoru kuratora chodzi tu przede wszystkim o skierowanie osoby dozorowanej do udziału w odpowiednim programie.

W diagnozie społecznej dotyczącej indywidualnego przypadku jednostka ujmowana jest przede wszystkim w kontekście środowiska, w którym przebiega jej życie. Omawiając diagnozy opracowywane przez kuratorów , mamy na myśli ocenę ryzyka popełniania przestępstw przez konkretne jednostki. Zwraca się uwagę, że nie chodzi tu o wskazanie zagrożenia, wobec którego ta jednostka staje, ale na zagrożenie, które ona sama sobą przedstawia.

ETAPY I PROCEDURA OPRACOWYWANIA DIAGNOZY PRZEZ KURATORA

Zakładając, że sądowe postępowanie opiekuńcze ma na celu przede wszystkim ochronę dobra dziecka, w sprawach nieletnich zmierza przede wszystkim do ich dobra poprzez uzyskanie m.in. korzystnych zmian w ich osobowości i zachowaniu. Zakładamy też, że polityka karna wiąże się ściśle z polityka społeczną, a wymierzona w jej ramach sprawiedliwość nie traktuje jej sprawy jako jednostki zasługującej na potępienie, ale ujmuje go jako członka społeczeństwa z którym powinien być zintegrowany i do którego powinien być włączony.

Proces opracowywania diagnozy przebiega przez następujące etapy:

  1. zbieranie informacji;

  2. opracowanie zebranych informacji;

  3. przygotowanie wniosków.

Źródła informacji są:

dokumenty,wywiady.

Dokumentami mogą być: akta sprawy sądowej, akta spraw wcześniejszych, dane o karalności, opinie psychologiczne, opinie medyczne, opinie z zakładów pracy, szkoły, informacje ze szpitala, świadectwa szkolne.

Wywiad:rozmowa i obserwacja

Obserwacja– może dotyczyć środowiska osoby badanej, mieszkania osoby badanej, osób przebywających w mieszkaniu, szczególnie osoby – której dotyczy diagnoza.

Rozmowa– należy robić notatki, język powinien być prosty i zrozumiały, stosowanie precyzyjnych określeń stanowi najbardziej istotną część wywiadu, najważniejszy jest sposób rozpoczęcia rozmowy, miejscem wywiadu/rozmowy powinien być dom rodzinny osoby diagnozowanej.

Treść rozmowy –środowisko rodzinne, rozwój badanego i stan jego zdrowia, sposób spędzania czasu wolnego, proces nieprzystosowania społecznego, przestępstwo będące przedmiotem sprawy, środki stosowane uprzednio przez sąd.



Poznanie środowiska rodzinnego ma podstawowe znaczenie dla zrozumienia postępowania badanego i dla wiedzy sądu, celem podjęcia w sprawie badanego decyzji. W rozpoznaniu środowiska rodzinnego należałoby uwzględnić następujące kwestie:

str. 294

  1. strukturę rodziny i osoby wspólnie zamieszkującej;

  2. wykształcenie i zawód rodziców;

  3. warunki mieszkaniowe i materialne rodziny;

  4. problemy występujące w rodzinie

  5. stosunek rodziny do badanego i stosowane wobec niego metody;

  6. obecność w rodzinie osób udzielających wsparcia;

  7. korzystanie z pomocy, wsparcia INSTYTUCJI.



Opinie przygotowywanie przez kuratorów w sprawach karnych, dorosłych powinny zawierać trzy elementy:

  • analiza popełnionego przestępstwa,

  • ocena samego przestępcy,

  • prognozy -oceny ryzyka wyrządzonej przez niego poważnej szkody społeczeństwu i recydywy.


    Każda opinia powinna kończyć się konkluzją wskazującą na motywację przestępcy i oceniającą jego zdolność do zmiany.

Podsumowanie powinno odpowiedzieć (w sprawach nieletnich, małoletnich) na pytanie czy dobro dziecka jest zagrożone, czy potrzebne byłoby zastosowanie wobec rodziców jednego ze środków przewidzianych w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich lub ingerencja we władzę rodzicielską, czy nawet właściwe byłoby zabranie dziecka.

W sprawach dorosłych podsumowanie powinno informować czy osoba diagnozowana ma oparcie w rodzinie, czy pozostaje w silnym konflikcie, czy wyrządza krzywdę jej członkom. Czy pozytywną rolę mogłoby w związku z tym odegrać włączenie badanego lub jego rodziny do jakiegoś programu?.




METODA PRACY METODĄ CASEWORK

Metoda pracy z przypadkiem pozostaje nadal otwartym sposobem profesjonalnie niesionej pomocy, mimo prawie 

stuletniej tradycji w dziedzinie jej stosowania w pracy socjalnej, socjalno – wychowawczej czy też opiekuńczo – 

wychowawczej. Praca z przypadkiem była i jest metodą aplikowaną dość powszechnie przez przedstawicieli profesji 

społecznych w szerokim kontekście instytucjonalnym. Niezależnie od ograniczeń, jest w pewnym sensie źródłem wszystkich 

metod. Mimo niezaprzeczalnych korzyści stosowania tej metody, podnoszone są także głosy wątpiące w jej skuteczność, a 

większość profesjonalistów wyraża pogląd, że praktyka pracy z przypadkiem wymaga ciągłej weryfikacji. 

Metoda indywidualnego przypadku (casework) zapoczątkowana została w drugim dziesięcioleciu naszego wieku w 

Stanach Zjednoczonych przez Mary Richmond, stanowiła „unaukowienie dobroczynności”. To znaczy, dostosowując się do 

panującego systemu filantropijnych świadczeń opiekuńczych przez prywatne stowarzyszenia – usiłowała nadać temu 

postępowaniu racjonalny charakter, o naukowym toku myślenia, podobnym do postępowania lekarza, zaczynającego od 

poprawnego postawienia diagnozy, na podstawie, której ustala się zabiegi terapeutyczne. „Pacjentem” jest tu jednostka 

ludzka potrzebująca opieki na skutek wydarzenia losowego, niezdolności do pokierowania sobą, nędzy, wykolejenia itp.  

DEFINICJE PRACY Z PRZYPADKIEM 

Pionierka pracy z przypadkiem Mary Richmond twierdzi, że „Na pracę z przypadkiem składają się procesy, które 

przez świadome dokonywanie indywidualnych aktów dostosowania się jednostek do otoczenia – rozwijają osobowość”. 

 Jeannette Regensburg głosi, że „Praca z przypadkiem jest metodą porównania, przy udziale pracownika 

socjalnego, zdolności klienta do stawienia czoła problemowi [...] z jego działaniami. W procesie tym pracownik socjalny 

pomaga klientowi określić problem i obmyślić różne sposoby jego rozwiązania”. 

 Inny przedstawiciel amerykańskiej teorii pracy socjalnej Swithun Bowers zauważa, że: „Praca z przypadkiem jest 

sztuką, w której znajomość nauki o stosunkach między ludźmi oraz umiejętność utrzymywania takich stosunków 

wykorzystywana jest do mobilizacji zdolności klienta i zasobów społeczności dla lepszego dostosowania jednostki do całości 

lub dowolnej części środowiska”. 

 Gordon Hamilton przytacza następujące ujęcie tej metody: „Praca z przypadkiem jest zastosowaniem doradztwa i 

świadczeń socjalnych w taki sposób, aby pobudzić i zachować psychiczną energię klienta oraz skłonić go do czynnego 

udziału w działaniach zmierzających do rozwiązania problemu”. 

 Wśród polskich przedstawicieli pedagogiki społecznej Helena Radlińska, stosując metodę przypadków w 

promowanej przez siebie koncepcji pracy społecznej, przedstawiała wizję wrażliwego i wszechstronnego opiekuna 

zaangażowanego w rozwiązywanie wielu problemów swego podopiecznego. Pracę z przypadkiem rozumiała jako „budzenie, 

uaktywnianie, mobilizowanie i ukierunkowanie jednostki w system działań naprawczych”. 

 Według Tadeusza Pilcha 

„...metoda indywidualnych przypadków jest sposobem badań polegającym na analizie jednostkowych losów ludzkich 

uwikłanych w określone sytuacje wychowawcze lub na analizie konkretnych zjawisk natury wychowawczej poprzez 

pryzmat jednostkowych biografii ludzkich z nastawieniem na opracowanie diagnozy przypadku lub zjawiska w celu 

podjęcia działań terapeutycznych.” 

Aleksander Kamiński, akcentując trafność definicji S. Bowersa, zauważał, że „praca z przypadkiem jest sztuką opartą na 

nauce [...], zdolnością twórczego interpretowania i komponowania wiedzy w odniesieniu do danej jednostki i 

uwarunkowań środowiskowych jej sytuacji, które mają służyć mobilizowaniu sił jednostki i uruchamianiu aktywności 

społecznej instytucji ratownictwa. Opieki i wspierania rozwoju. Prowadzenie przypadku ma polegać także na 

stymulowaniu wzajemnego przystosowania się jednostki i środowiska”.  

W interpretacji definicyjnej pracy z przypadkiem A. Kamiński podkreśla także pozycję pracownika socjalnego (pedagoga 

społecznego), który oprócz wiedzy z zakresu nauk o człowieku i środowisku oraz umiejętności obcowania z ludźmi, winien 

posiadać także wiedzę życiową (dojrzałość psychospołeczną).  

W definicji należy zwrócić uwagę na: 

 2

• Prowadzenie przypadku jest sztuką – to znaczy, że pracownik posługujący się tą metodą, opartą przecież na nauce, 

powinien posiadać zdolności twórczego (jak artysta) interpretowania i komponowania elementów wiedzy w odniesieniu 

do danej jednostki, powinien mieć intuicję w odczuwaniu jednostki i jej reakcji na projektowane zabiegi: doniosłym 

składnikiem tej sztuki jest umiejętność obcowania z ludźm, czyli umiejętność komunikacji 

• Prowadzący przypadek powinien także – oprócz wiedzy naukowej – posiadać wiedzę życiową, tzn. być na tyle 

dojrzałym psychicznie, aby mieć poza sobą jakieś minimum przeżytych trudności życia rodzinnego, zawodowego i 

społecznego nie może to być młody człowiek, dopiero wchodzący w życie. 

• Wiedzę naukową pracownika socjalnego stanowi fundament nauk o człowieku i środowisku, a więc takie dyscypliny jak 

psychologia, socjologia, teoria wychowania i pedagogika społeczna, dopełniona niezbędnymi elementami higieny 

osobistej psychicznej i społecznej. 

• Wszystkie wymienione w trzech poprzednich punktach umiejętności i cała wiedza maja służyć pracownikowi 

socjalnemu do mobilizowania sił jednostki – tzn. do tego, aby jednostka zapragnęła wziąć swoje sprawy we własne ręce 

– jeśli nie w pełnym zakresie, to przynajmniej na miarę jej możliwości, ograniczanych np. wiekiem, chorobą. Bierność, 

trudności w przezwyciężaniu, niechęć są oznaką, że przypadek nie wszedł jeszcze w fazę terapii socjalnej. 

• Mobilizacja sił jednostki – to utrafienie w motywację skłaniającą jednostkę do podjęcia starań o wyjście z trudności. 

Zakłada się, że nie istnieją jednostki nie posiadające sił (uzdolnień, pragnień, zainteresowań) – są tylko trudności 

(nieumiejętności) w rozpoznawaniu tych sił i w doborze motywacji skłaniającej do ich uruchomienia.  Jednocześnie z 

uruchomieniem sił jednostki powinno pójść uruchomienie aktywności społecznej – odpowiednich instytucji 

pomocowych  czy wspierania, jak również pomoc osoby prowadzącej przypadek by nastąpiło wzajemne przystosowanie 

się jednostki i środowiska.  

  W definicjach pracy z przypadkiem pojawia się wiele zasadniczych elementów. Jest to metoda pomagania 

bazująca na wiedzy, zrozumieniu i umiejętnym zastosowaniu właściwych technik pomocy jednostkom  

w rozwiązywaniu problemów. Chociaż praca z przypadkiem znajduje pełne uzasadnienie naukowe, zawiera także czynnik 

sztuki. Pracownik socjalny pomaga jednostkom w sprawach zarówno zewnętrznych, dotyczących otoczenia, jak i 

indywidualnych, dotyczących wnętrza osoby. Koncentruje się na jednostce, nie ignorując jednak dobra społecznego. 

 Uogólniając różne praktyczno-metodologiczne ujęcia metody pracy socjalnej z przypadkiem można przyjąć, że 

„praca z przypadkiem jest sposobem pomocy realizowanym przez pracownika socjalnego, w którym poprzez analizę 

sytuacji jednostki borykającej się z jakimś problemem w kontekście środowiska, prowadzi się do opracowania diagnozy 

przypadku oraz planu postępowania i podjęcia działań profilaktycznych, kompensacyjnych lub terapeutycznych, 

angażując jednostkę w cały proces pomocy dla jej dobra oraz dobra społecznego.”  

Etapy pracy z przypadkiem 

Zgodnie z założeniami działania metodycznego praca socjalna z przypadkiem obejmuje określone procedury postępowania, 

nazywane etapami:  

- diagnoza przypadku,  

- opracowanie planu postępowania  

- prowadzenie przypadku. 

 Zdaniem prekursorki w dziedzinie stosowania tej metody M. Richmond, musi ona uwzględniać następujące 

elementy: 

• wgląd w cechy osobowości jednostki i rozpoznanie zasobów i zagrożeń środowiska (czyli rozpoznanie przyczyn 

zarówno indywidualnych, jak i społecznych, powodujących komplikacje w życiu jednostki); 

• bezpośrednie oddziaływanie osoby na osobę (czyli nawiązywanie bezpośrednich kontaktów między pracownikiem 

socjalnym i klientem oraz dążenie do osiągnięcia pewnej zmiany w podejściu jednostki do jej problemów przez 

uaktywnienie); 

• bezpośrednie oddziaływanie poprzez otoczenie społeczne (czyli przeprowadzenie postępowania w kierunku 

pozytywnej zmiany dotychczasowej sytuacji życiowej. 

 3

Zgodnie ze współczesną metodyką działań socjalnych praca z przypadkiem obejmuje co najmniej dwa podstawowe 

komponenty: 

1. studium przypadku, nazwane przez niektórych autorów rozpoznaniem, obejmujące charakterystykę 

losów, sytuacji wewnętrznej i zewnętrznej jednostki w kontekście problemu, które ma prowadzić do diagnozy 

społecznej i stać się podstawą opracowania planu pracy oraz  

2. praca z przypadkiem – oparta na sformułowanym wspólnie z klientem (podopiecznym) planie pracy 

(pomocy), obejmująca działania o charakterze ratowniczym, kompensacyjnym lub terapeutycznym. 

Pracę z przypadkiem, niezależnie od modelu (koncepcji czy podejścia), jakie zaaplikujemy, sprowadza się do trzech etapów: 

• Etap skoncentrowany na rozpoznaniu, które prowadzi do diagnozy przypadku – polega na identyfikacji i 

analizie sytuacji jednostki w kontekście problemu, z jakim się boryka. Materiał konieczny  

do opracowania diagnozy pracownik socjalny czerpie z różnych źródeł,  

za pomocą różnych technik i narzędzi, a dotyczy on zwykle sytuacji: osobistej (rodzinnej), bytowej (materialno - 

mieszkaniowej), zdrowotnej (psychofizycznej) lub społecznej (zawodowej) klienta. W zbieraniu danych i 

kompletowaniu historii przypadku należy ograniczyć się do faktów istotnych z punktu widzenia problemu. Ponadto 

w toku rozpoznania należy dokonać wnikliwej analizy informacji (najlepiej potwierdzonych w różnych źródłach i 

opartych na różnych narzędziach diagnozy), aby ewentualnie określić przyczyny danej sytuacji oraz wskazać te 

„siły” jednostki i jej najbliższego środowiska, które mogą wesprzeć cały proces pomocy. Narzędziem diagnozy jest 

najczęściej standaryzowany kwestionariusz wywiadu środowiskowego z klientem i członkami jego rodziny, jest on 

zwykle uzupełniany wywiadami (rozmowami, np. dotyczącymi aktualnej sytuacji, potrzeb, zainteresowań itp.), 

obserwacją uczestniczącą, analizą dostępnych dokumentów (np. karty zdrowia, karty pracy, kwestionariusza ocen 

itp.). 

Zgodnie z etyką pracy socjalnej głównym źródłem informacji powinien być sam klient (podopieczny), jednak w wielu 

przypadkach informacje te powinny być potwierdzone przez osoby z najbliższego otoczenia lub osoby mające wcześniejszy 

profesjonalny kontakt z przypadkiem. Na podstawie zgromadzonych i poddanych krytycznej analizie dany pracownik 

socjalny formułuje wnioski diagnostyczne, które stanowią o jakości diagnozy. 

Opracowania na podstawie rzeczowego rozpoznania diagnoza zawiera zazwyczaj różnicujące podejście do terapii w oparciu 

o indywidualne studium przypadku (cechy, potrzeby) i nie traci z pola widzenia niepowtarzalności każdej sytuacji oraz 

konieczności planowania pracy z przypadkiem w zależności od konkretnego problemu. Celem diagnozy jest próba 

zrozumienia problemu oraz ocena silnych punktów i ograniczeń zdolności jednostki do radzenia sobie w trudnej sytuacji 

(ograniczenia, motywacje, możliwości). Od diagnozy zależy planowanie oraz sama praca z przypadkiem (terapia).  

Fazy diagnozy i interwencji ocenia się czasem mylnie, sądząc, że następują one w jakimś konkretnym czasie, a mianowicie 

po fazie wstępnej, czyli rozpoznaniu. 

W praktyce pracy socjalnej praca z przypadkiem (interwencja, terapia) rozpoczyna się już w fazie pierwszych kontaktów z 

klientem. 

• Opracowanie planu postępowania z przypadkiem powinno określać, co, kiedy i jak ma czynić pracownik 

socjalny w odniesieniu do klienta i jego rodziny (lub innego naturalnego / środowiskowego systemu wsparcia), aby 

uruchomić proces pomocy, rewalidacji, terapii.. Plan powinien być ukierunkowany zarówno na wzmacnianie 

istniejących systemów wsparcia w otoczeniu społecznym klienta, korygowanie niekorzystnych jego elementów, 

udzielanie instytucjonalnych form pomocy, jak również kształtowanie korzystniejszych z punktu widzenia procesu 

pomocy postaw i zachowań klienta. Plan powinien zawierać pewne aspekty zmian, które mają być efektem działań 

pomocowych. 

• Prowadzenie przypadku według opracowanego planu. Mimo wskazania tego etapu jako kolejnego i 

zasadniczego w procesie pomocy, trudno zamknąć go w określone ramy czasowe. Jak już wspominałam omawiając 

pierwszy etap pracy z przypadkiem (rozpoznanie, diagnozę), rzeczywista interwencja, czyli terapia, rozpoczyna się 

już od pierwszego kontaktu. Proces rozpoznania jest przecież terapią, o ile pomaga klientowi uzmysłowić sobie, na 

 4

czym polega problem i dokonać w swej sytuacji życiowych zmian wynikających z tej świadomości. Cele terapii  

są określane wspólnie przez pracownika i klienta, a sposób prowadzenia przypadku wynika z potrzeb klienta. Jeśli 

instytucja, którą reprezentuje pracownik socjalny, nie zapewnia odpowiedniego świadczenia czy rodzaju usługi 

socjalnej, pracownik jest odpowiedzialny za znalezienie zasobów, z których klient mógłby skorzystać. 

Prowadzenie przypadku powinno być postępowaniem elastycznym, dopuszczającym korygowanie diagnozy i 

samego planu, aby uzyskać najlepszy skutek, tzw. właściwą rewalidację. Rewalidacja oznacza zmianę sytuacji 

środowiskowej (obiektywnych i subiektywnego odczuwania tych zmian przez podopiecznego) oraz równolegle 

zmianę świadomości, postaw, zachowań jednostki w aspekcie psycho - wychowawczym (oddziaływanie na sferę 

emocjonalno – wolincjonarną - aktywizujące jednostkę i jej otoczenie) 

 Według A. Kamińskiego wychowawcza funkcja pracy socjalnej jest niezastąpionym narzędziem pracowników 

prowadzących indywidualne przypadki; natomiast w zakresie poważniejszych korekt środowiska główny ciężar 

odpowiedzialności za zabezpieczenia ustawodawcze (prawno – materialne) zależy od polityki społecznej i jej realizatorów). 

METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKÓW 

 

Studium przypadku                                  Praca z przypadkiem 

      (case study)       (case work) 

 

 

 

 Charakterystyka                        Diagnoza                       Opracowanie planu               Prowadzenie 

 jednostkowych                          społeczna                           pracy                                        przypadku 

 losów ludzkich 

 

 

 Procesy rewalidacyjne (terapeutyczne) w prowadzeniu indywidualnych  

są dość długotrwałe, a więc i kosztowne, zwłaszcza, że jeden pracownik socjalny może rzetelnie prowadzić jednocześnie 

stosunkowo niewielką liczbę przypadków. Decyzja o podjęciu profesjonalnej interwencji i dostarczeniu właściwej pomocy 

jednostce lub rodzinie zawiera założenie, że w pewnym momencie interwencja dobiegnie końca, a sposób i przewidywany 

termin zakończenia pracy z przypadkiem powinien być zaplanowany, i zarówno pracownik socjalny jak i klient powinni być 

tego świadomi. 

 Zakończenie wynika z dynamiki zmiany i rozwoju i jest takim momentem, w którym klient powinien z satysfakcją 

ocenić to, co zostało osiągnięte. Zakończenie stanowi podkreślenie możliwości i zdolności klienta  

do radzenia sobie z problemami i osiągania celów. Zakończenie jest w istocie sygnałem, że pracownik ma zaufanie do 

zdolności samodzielnego rozwoju klienta, sam zaś pracownik socjalny staje się zasobem, który służy klientowi  

w ukierunkowaniu jago funkcjonowania w określonym środowisku. Właściwie zaplanowane zakończenie pozwala uniknąć 

powstania patologicznych zależności i nadziei klienta, że odpowiedzialność za jego sytuację przeniesie  

się na pracownika socjalnego lub instytucję. Podsumowanie działania powinno zawierać także spostrzeżenia pracownika i 

jego ocenę efektów procesu pomocy oraz samoocenę klienta i umocnienie klienta w przekonaniu o jego zdolności  

do sprawniejszego funkcjonowania. 

Modele pracy z przypadkiem 

W toku rozwoju historycznego pracy socjalnej z przypadkiem wyłaniały się następujące modele: 

 5

Model psychospołeczny – był pierwszy, jaki opracowano i zastosowano w praktyce pracy socjalnej. Charakteryzuje się ono 

dwoma głównymi elementami: 

- uwzględnieniem aspektu psychologicznego i społecznego, jaki zawiera każdy przypadek, czyli osoba w określonej 

sytuacji; 

- znaczeniu przywiązywanym do diagnozy – oceny, dotyczącej zarówno problemów jak i zasobów, silnych i słabych 

stron osoby i sytuacji. 

Kilka nazwisk jest nierozerwalnie związanych z tym podejściem. Mary Richmond; Gordon Hamilton; Charlotte Towle 

byli doświadczonymi praktykami i potrafili stworzyć w oparciu o swoją praktykę teorię.  

M. Richmond opublikowała od 1895 roku szereg artykułów, następnie w 1917 roku książkę „Diagnoza społeczna” oraz w 

1922 roku „Co to jest praca z indywidualnym przypadkiem?”. Uważa się powszechnie, że dzieło to stanowi podstawę, na 

której kształtuje się pracę z indywidualnym przypadkiem w swojej pierwotnej formie diagnostycznej i psychospołecznej. 

Sądzono wówczas, że istnieje linearna relacja między przyczyną a skutkiem, że skutek zależy od jednej określonej 

przyczyny, a odkrycie przyczyny trudnej sytuacji prowadzi do lekarstwa i do uzdrowienia. Praca socjalna z przypadkiem w 

swoich początkach przyjmuje w pewien sposób model medyczny, który będzie miał na nią duży wpływ.  

Konceptualizację i ulepszenie tego modelu zawdzięczamy pracom Gordon Hamilton i jej współpracownikom z 

nowojorskiej Szkoły Pracy Socjalnej. Kładzie ona szczególny nacisk na konfigurację osoba – sytuacja, na obecność 

wielorakich przyczyn w wydarzeniach życia jednostki, na znaczenie rozwoju, zmiany. Według niej pracownik socjalny nie 

może zadowolić się słuchaniem i rozumieniem, powinien także aktywnie uczestniczyć w zmianach. Charlotte Towle stara 

się oddzielić pracę z przypadkiem od modelu zbyt medycznego i psychoanalitycznego, uważając, że kreatywność jest jednym 

ze sposobów integrowania tego, co najlepsze z przeszłości. Być kreatywnym to nabrać dystansu w stosunku do ustalonego 

porządku wchodząc zawsze z nowym spojrzeniem. Należy, więc wnikliwie badać np.: czy trudności pochodzą z naszego 

systemu czy ze sposobu, jakim się nim posługujemy? Czy chodzi o zmiany czy też o powrót przezwyciężonej przeszłości ( 

jak często zdarza się w sytuacjach stresowych). 

 Podejście psychospołeczne powołuje się na teorię systemów, czy to odnośnie zbierania danych, formułowania 

diagnozy czy opracowywania planu działania. Skierowane jest do osoby w pewnej sytuacji: osoba, która zwraca się o 

pomoc postrzegana jest w kontekście swoich interakcji i transakcji ze środowiskiem, z jednej strony uwzględnia strukturę 

psychologiczną człowieka, z drugiej kontekst społeczny, w którym jednostka żyje. Kontekst społeczny  

w pracy z przypadkiem musi być postrzegany szeroko: a więc nie tylko rodzina, ale także sąsiedzi, przyjaciele, pracodawcy 

oraz instytucje o wymiarze lokalnym i globalnym – organizacje społeczne, placówki służby zdrowia, pomocy społecznej i 

inne instytucje państwowe. Jednostka jest w pewnym systemie. Znajomość wszystkich elementów systemu pozwala 

skoncentrować interwencję na tym, co najbardziej dostępne, skoro każda zmiana zachodząca w jednym elemencie powoduje 

zmiany w jego relacjach z innymi i wewnątrz samych elementów, a w rezultacie w całym systemie.  

 Pracę z przypadkiem rozpoczyna tzw. faza wstępna – zasadniczymi celami fazy wstępnej jest sformułowanie diagnozy i 

nawiązanie relacji roboczej z klientem. Zakłada ona zebranie danych niezbędnych pracownikowi socjalnemu do: 

- zrozumienia problemu klienta;  

- sporządzenia psychospołecznej diagnozy mocnych i słabych stron klienta i jego sytuacji; 

- zaangażowanie klienta w postępowanie przez zarysowanie planu działania; 

- nawiązanie relacji roboczej między pracownikiem socjalnym a klientem. 

Faza ta składa się zasadniczo z trzech do pięciu spotkań, w przypadku postępowania rozłożonego w czasie. Rezultatem fazy 

wstępnej jest sformułowanie dwóch pierwszych etapów tej metody badania psycho-społecznego i diagnozy – oceny, tak by 

określić cel i plan działania. Psychoterapia i terapia społeczna to formy działania stosowane w tym podejściu w celu 

mobilizacji sił jednostki i otoczenia społecznego dla stworzenia lepszych możliwości rozwoju osobowości jednostki i jej 

realizacji w otoczeniu społecznym. 

 Takie rozumienie pracy socjalnej jest bliższe koncepcjom polskiej szkoły pedagogiki społecznej wypracowanym 

już w okresie międzywojennym przez Helenę Radlińską. H. Radlińska krytykowała zbyt indywidualistyczne, 

 6

psychoanalityczne podejście do pracy z przypadkiem prezentowane pierwotnie przez M. Richmond, opatrując przyczyn 

ludzkich trudności życiowych głównie w wadliwym układzie środowiska. Według niej ludzie są zdolni do zmian warunków 

swego życia, odwołując się do własnych doświadczeń, ale także możliwości środowiska lokalnego, jego tradycji, instytucji i 

urządzeń. Poprzez pracę z przypadkiem należy z jednej strony inspirować, stymulować, edukować jednostkę, dając jej impuls 

i wiedzę o tym, jak kreować siebie i kierować własnym życiem. Z drugiej strony należy zmieniać warunki społeczne, bowiem 

to one decydują o funkcjonalności lub dysfunkcji środowiska. 

Model funkcjonalny – powstał w latach trzydziestych w pensylwańskiej Szkole Pracy Socjalnej. Do współtwórców tego 

podejścia należały Jessie Taft i Wirginia Robinson. 

 W modelu tym położono nacisk na relacje zachodzące między jednostką i jej otoczeniem oraz dynamiczne 

wykorzystanie czasu w pracy z przypadkiem. Na ogół unikano kategorii diagnostycznych (przyczynowo  

– skutkowych), gdyż zwykle miały one ograniczoną przydatność w praktyce pracy socjalnej. Niewątpliwy wpływ na model 

funkcjonalny miało zaadoptowanie do pracy socjalnej elementów psychologii Ottona Ranka. Była to odmiana psychoanalizy, 

przypisująca „ego” większą rolę w rozwoju i funkcjonowaniu osobowości (integrujące i syntetyzujące funkcji „ego” procesy 

postrzegania, myślenia, działania oraz mechanizmy obronne „ego”), 

Podstawowe założenia tego kierunku to: 

1. Rozumienie natury ludzkiej tak, jak to widzi psychologia rozwojowa, polegające na podkreślaniu własnej roli 

jednostek w rozwoju i dokonywaniu wyborów oraz nawiązywanie takich relacji z otoczeniem (również 

pracownikiem socjalnym), które sprzyjają kreowaniu samego siebie; 

2. Ujmowanie metody indywidualnego przypadku nie jako formy psychospołecznej terapii jednostek i rodzin, ale 

jako metody takiego administrowania usługami społecznymi, by zostały one w jak najlepszy sposób użyte dla dobra 

jednostki i społeczeństwa; 

3. Traktowanie caseworku jako procesu, w trakcie, którego zasoby i świadczenia społeczne są udostępniane 

jednostce (odpowiedzialność pracownika socjalnego obejmuje w tym przypadku tylko kontrolę tego procesu, a nie 

osiągnięcie jakiegoś z góry określonego celu). 

Podejście funkcjonalne podkreśla znaczenie instytucji społecznej w procesie zaspokajania potrzeb jednostek. 

Funkcjonalność instytucji pomocy społecznej wobec problemów życiowych jej klientów odzwierciedla kierunek ewolucji w 

rozumieniu idei pracy socjalnej. Według tego modelu rozwiązywanie problemu jednostek powinno odbywać się przez (w 

ramach) wyspecjalizowane agencje, podejmujące określoną działalność pomocową, dotyczącą określonej klasy zjawisk (np. 

bezrobocia, samotnego rodzicielstwa, przemocy). Funkcje, zadania i środki takiej agencji winny być jasno określone,  

a oferta socjalna jednorodna. Pracownik socjalny pracujący w danej instytucji musi posiąść specjalistyczną wiedzę z danej 

dziedziny (klasy problemów), stając się w praktyce częścią oferty instytucji. 

Niespójność tej koncepcji wyraża się choćby w problemie: „Jak pogodzić indywidualność i niepowtarzalność 

sytuacji jednostki z jej zaszufladkowaniem do określonej kategorii?”. Co prawda autorki tego modelu podkreślały,  

że pracownik socjalny nie może być tylko przedstawicielem zbiurokratyzowanej agencji, lecz pełni rolę służebną wobec osób 

potrzebujących, wychodząc naprzeciw ich problemom, to jednak musi mieć także świadomość, że realizuje funkcje i zadania, 

które maja określone granice. 

Cechą charakterystyczną funkcjonalnego modelu była tendencja  

do poszukiwania rozwiązań systemowych, usprawniających funkcjonowanie człowieka w środowisku, ograniczanie 

uzależniającego wpływu pracownika socjalnego na przebieg działań naprawczych w procesie pomocy, w który 

zaangażowane są różne agencje, zgodnie z kryterium funkcjonalnym. 

Model zorientowany na rozwiązywanie problemów rozwinięty został  

w latach pięćdziesiątych przez Helen Perlman z Uniwersytetu w Chicago. (1957 r. książka pt. „Interpersonalna pomoc 

psychospołeczna”). Ta odmiana metody pracy z przypadkiem koncentruje się na osobie mającej problem, poszukiwaniu 

możliwych rozwiązań problemu. Ważne jest, by osoba potrzebująca pomocy wskazała problem (subiektywne spojrzenie 

osoby w danej sytuacji), a pracownik socjalny wspomógł ja jedynie w identyfikacji problemu i ewentualnym 

 7

ukierunkowaniu oraz wsparciu w procesie jego rozwiązywania. Problem to trudność taka, jaka jest odczuwana, postrzegana i 

przedstawiana przez samego klienta. To klient ma znaleźć problem, znaleźć rozwiązanie i zastosować go przy aktywnej 

pomocy pracownika socjalnego polegającej na rozłożeniu problemu na czynniki pierwsze. Osoba napotykająca na trudność 

nie jest postrzegana jako osoba chora, o źle funkcjonującej osobowości ale jako osoba potrzebująca pomocy by kontynuować 

swój rozwój, trenując na szczególnym bo swoim problemie. 

 Celem pracy socjalnej w tym podejściu jest tak najpełniejsze zaangażowanie klienta w działania pomocowe oraz 

zmobilizowanie sił wewnętrznych i zewnętrznych na rzecz zadowalającego (lub/i) satysfakcjonującego spełnienia roli. W 

tym modelu pełne zastosowanie może znaleźć kontrakt socjalny.  

 Pracownik i klient mają osiągnąć porozumienie, co do konkretnego problemu, jakiemu należy zaradzić i 

przypuszczalnego czasu trwania usługi. 

Model modyfikacji zachowań - rozwinięty został w pracy socjalnej w latach sześćdziesiątych, w oparciu o psychologię 

behawioralną, zwłaszcza przez Edwina Thomasa z Uniwersytetu Michigan. 

 Podejście to opiera się na wynikach badań Skinnera, Eysencka, Ganta i innych, a przyjmuje, że 

1. Zachowania jednostki przypadają głównie na dziedzinę reakcji lub działań operacyjnych; 

2. Zachowania zostały wyuczone w procesie wytwarzania odruchów, a więc 

3. Podlegają tym samym prawom uczenia się jak tzw. zachowania normalne; 

4. Zachowania jednostki podatne są na modyfikację poprzez staranne zastosowanie tego, co wiadomo o uczeniu się i 

modyfikacji. 

Praca socjalna z przypadkiem w ujęciu tego modelu koncentruje się na różnych formach terapii wzmacniającej 

pożądane oraz osłabiającej niepożądane zachowania i jest zorientowana zadaniowo. Modyfikacja zachowań o praca nad 

problemem organizuje się wokół zadań lub czynności problemowych wypracowanych wspólnie przez pracownika i klienta. 

Zadanie może wyznaczać ogólny kierunek działań klienta, np. „poprawić kontakty  

w rodzinie” lub określić zachowania dotyczące konkretnych sytuacji, choćby „zatelefonować do żony i zawiadomić o 

późniejszym powrocie do domu’. Pracownik skupia swe wysiłki na tym, aby pomóc klientowi w wykonaniu pewnych zadań. 

Wykorzystuje w tym celu elektryczną kombinację działań interwencyjnych – od rozwoju wewnętrznego do przekazania 

zewnętrznych czynników wzmacniających. 

W praktyce pracy socjalnej omówione powyżej modele zdają się być raczej podejściami terapeutycznymi, a nie 

ogólnymi teoriami pracy z przypadkiem i ulegają ciągłym przeobrażeniom, będąc wzbogacanymi o nowe doświadczenia 

profesjonalne. Ich przyszły rozwój zależy od możliwych zastosowań w praktyce, od metod użytych do badania tej praktyki i 

wyjaśniania pojęć na temat różnorodności zastosowań różnych podejść. 

 W latach pięćdziesiątych toczyła się dyskusja na temat metod diagnostycznych i funkcjonalnych pracy z 

przypadkiem. Od tego czasu wyróżniono wiele modeli, które znalazły zastosowanie w obszarze pomocy społecznej. W 

praktyce, pracownicy socjalni stosując metodę pracy z przypadkiem, zwykle kierują się teoriami zaczerpniętymi z różnych 

modeli, zależnie od rodzaju instytucji, którą reprezentują, oraz problemu, z którym stykają się w organizowaniu działań 

pomocowych na rzecz jednostki lub rodziny. Należy, bowiem nadmienić, że metodę pracy z indywidualnym przypadkiem 

można stosować w odniesieniu do jednostki lub rodziny, którą traktuje się także jako określony przypadek. W ewolucji tej 

metody zauważalny jest proces tworzenia pewnych nowych jej odmian, które powstają na skutek doświadczeń pracowników 

wyniesionych z różnych sytuacji i kontekstów pracy socjalnej z przypadkiem. Odmiany metody poddawane są także ciągłej 

weryfikacji profesjonalnej i społecznej. 

 Od początku lat osiemdziesiątych zauważalne są pewne trendy w zastosowaniu metod pracy z przypadkiem, a 

wśród nich: 

• szersze wykorzystywanie w praktyce elementów pochodzących z różnych teorii i łączenie modeli; 

• selektywne interwencje umotywowane empirycznie; 

• orientacja na zaradność z mniejszym naciskiem na problemy wewnętrzne jednostki; 

• praktyka bezpośrednia o zakresie szerszym niż praca z przypadkiem; 

 8

• bardziej rozległe zastosowanie podejścia interwencyjnego, którego rezultaty można zmierzyć i zweryfikować. 

W początkach lat 60-tych wykształciła się na tym podłożu tzw. interwencja kryzysowa i inne formy krótkotrwałej 

pomocy, które to metody działania stały się elementem podejścia psychospołecznego. Krótkoterminowe usługi uznano za 

szczególnie przydatne w pracy z ludźmi, gdy główną potrzebą jest doradztwo w sprawie kontaktów z otoczeniem społecznym 

a zakłócenia tych relacji nie są poważne. 

Podejściem, które połączyło wiele wcześniejszych ujęć w sposób eklektyczny, jest wykształcone w l.50-tych 

podejście określane jako „rozwiązanie problemu”. Opiera się ono zarówno na elementach psychologii jednostki, jak i na 

tezach psychologii społecznej, wskazującej na rolę otoczenia w kształceniu osobowości. Podstawowym założeniem w tym 

ujęciu jest konstatacja, że całe życie ludzkie jest procesem polegającym na rozwiązywaniu problemów. W tym kontekście 

uważa się pracę socjalną za coś pośredniego pomiędzy edukacją i terapią. Edukacja adresowana jest do sił umysłowych 

człowieka, zaś terapia głównie do jego sił motywacyjnych. 

Klientami pracowników socjalnych staja się więc ludzie, których zdolności lub możliwości rozwiązywania problemów 

załamały się i są nieodpowiednie lub niedostępne. 

Celem postępowania w tym podejściu jest restytucja sił motywacyjnych i zdolności oraz udostępnienie jednostce 

niezbędnych możliwości w jej otoczeniu dla rozwiązywania problemu i satysfakcjonującego wykonywania swojej roli 

społecznej. 

Terapia rozpoczyna się, więc od zidentyfikowania problemu odczuwanego przez klienta jako wyraźna niedogodność, a 

następnie przystępuje się do analizy psychiki klienta. W relacji terapeutycznej, jaka powstaje między klientem i 

pracownikiem socjalnym, ten ostatni udziela pomocy dwojakiego rodzaju: 

1. umożliwia dostęp do zasobów, które pozwalają rozwiązać problem; 

2. stymuluje i kieruje jednostkę w użyciu własnych sił psychicznych, odczuć, myśli  

i zachowań. 

W latach 60 zaczęto integrować w pracy socjalnej wiedzę o strukturze społecznej oraz teorię organizacji zapożyczoną z nauk 

społecznych. 

Zaczęto większą uwagę nadawać ujęciom akcentującym ogólnospołeczne podłoże problemów, w które uwikłana jest 

jednostka i jej najbliższe otoczenie. 

W Polsce realne zainteresowanie metodą prowadzenia indywidualnych przypadków rozwinęło się dopiero od 1957 

r., gdy poszukiwano najskuteczniejszych sposobów pracy w zakładanych przez Towarzystwo Przyjaciół Dzieci poradniach 

społeczno-wychowawczych, w pracy reaktywowanej instytucji opiekunów społecznych oraz w intensyfikowanej pracy 

kuratorów sądów dla nieletnich, a także w związku z wprowadzeniem asystentów socjalnych do klinik ortopedycznych i 

psychiatrycznych. Nasza metoda indywidualnych przypadków, zachowując to wszystko, co jest trwałe wartościowe w teorii i 

dyrektywach praktycznych Mary Richmond i jej europejskich kontynuatorów (szczególnie Eileen Younghusband) – 

dostosowała się do właściwości życia i instytucji socjalizującego się kraju, koncentrując uwagę na kompensowaniu 

lokalnych, środowiskowych braków, organizowaniu rewalidacji, spożytkowującej liczbie placówki i urządzenia pomocy, 

oraz zastępując wzbudzający wątpliwości psychiatryczny freudyzm – postępowaniem wychowawczym, opartym na 

znajomości bardziej zrównoważonej psychologii osobowości (S. Baley, T. Tomaszewski, S. Gerstmann, W. Szewczuk). 

 

 

 

 

 

 

 

 9

Zasady w stosowaniu metody indywidualnych przypadków 

  Bez względu na rodzaj przypadku w procesie pomocy muszą być realizowane i towarzyszyć mu od pierwszego 

kontaktu z klientem określone reguły postępowania: 

a) zasada akceptacji – polega na respektowaniu podopiecznego jako osoby ze wszystkimi jego problemami i 

trudnościami, zrozumienie dla jego nieporadności, odmienności, szacunek dla jago osobistych decyzji i wyborów; 

b) zasada komunikacji – nawiązanie interakcji opartej na jasności i precyzji używanych pojęć, symboli lub terminów, 

rozumienie swoich intencji i wypowiedzi, ról i przedsięwzięć 9własna interpretacja komunikatów werbalnych i 

niewerbalnych przez obie strony interakcji). Pracownik socjalny i klient mają prawo nie zgadzać się ze sobą, czy też 

prezentować odmienne preferencje do sposobu postrzegania lub rozwiązywania problemu, ale muszą się rozumieć; 

c) zasada indywidualizacji – koncentruje się na tym, by pracownik socjalny, korzystając z zasobu wiedzy i własnego 

doświadczenia zrozumiał, że jego klient, będący w określonej sytuacji problemowej, choć jest podobny  

do całej klasy ludzi w analogicznej sytuacji, musi być traktowany wyjątkowo. Pracownik socjalny widzi specyfikę jego 

trudności oraz złożoności problemu i stara się pomagać ze zrozumieniem: Jakie wzory zachowań są dominujące w jego 

relacji z otoczeniem i jak można je wykorzystać w procesie pomocy? Jakie są potrzeby i oczekiwania klienta nie tylko 

w odniesieniu do instytucji, ale przede wszystkim względem pracownika socjalnego? 

d) zasada uczestnictwa, – aby podopieczny był w stanie przełamać swą niechęć do aktywności i odzyskać równowagę 

psychiczna oraz zaangażować wszystkie swoje siły w proces działań korygujących i naprawczych, musi od samego 

początku aktywnie i świadomie uczestniczyć w tym procesie. Pracownik socjalny już od nawiązania pierwszego 

kontaktu stara się określić charakter tego uczestnictwa poprzez zastosowanie tzw. kontraktu socjalnego; 

e) zasada zaufania i poszanowania prywatności, – aby klient mógł w pełni uczestniczyć w procesie rozwiązywania 

swoich problemów, był w stanie zaakceptować pracownika socjalnego jako swojego powiernika i doradcę, musi mieć 

przekonanie, że wszystkie informacje, jakich udziela w trakcie wywiadów, zostaną wykorzystane wyłącznie na użytek 

rozwiązywania jego problemów i w takim zakresie, w jakim on sobie tego życzy. Nie mogą być one przedmiotem 

dyskusji poza kręgiem zawodowym osób zaangażowanych w proces pomocy. 

f) zasada świadomości – zarówno pracownik socjalny, jak i klient maja własny system motywacji i oceny zjawisk. 

Należy jednak umieć oddzielić stosunki z podopiecznym, – czyli motywacje zawodową i konieczność służenia pomocą 

potrzebującym – od osobistych preferencji czy uprzedzeń. Każdy pracownik socjalny spotyka się w swojej codziennej 

praktyce zawodowej z dużą liczbą problemów i osób wywodzących się z różnych (często zmarginalizowanych) 

środowisk, prezentujących różne systemy wartości. W takiej sytuacji trudno często uniknąć osobistych impulsów, 

będących efektem własnych doświadczeń i przeżyć, toteż świadomość własnej roli i relacji z podopiecznym jest 

kwestią niezwykle ważną. 

Kilka podstawowych wskazówek, które w doświadczeniu wielu pracowników socjalnych  okazały się szczególnie przydatne w pracy z klientami 

1. Zamiast nadmiernie koncentrować się na problemie i jego rzeczywistych rozmiarach, kieruj swoje wysiłki w celu 

nazwania: 

 co klient chce żeby się zmieniło; 

 czego oczekuje od Ciebie jako pracownika socjalnego  oraz od instytucji, którą reprezentujesz; 

 co musi się zmienić w jego życiu, w życiu innych, aby to było możliwe 

2. Ustal z klientem cele, które będą dla niego:  

 realistyczne,  

 sformułowane w pozytywnych kategoriach,  

 nastawione na rozpoczynanie czegoś, a nie kończenie,  

 raczej małe niż wielkie,  

 określone w kategoriach zachowań. 

3. Dowiedz się: 

 10

 jak będzie wyglądać życie klienta w sytuacji, w której dany problem zostanie rozwiązany, 

 szukaj tutaj jak największej ilości szczegółów, w postaci konkretnych zachowań, konkretnych myśli, uczuć, 

 określ, jak taka sytuacja wpłynie na inne osoby żyjące z Twoim klientem, 

4. Wspólnie z klientem przeanalizuj sytuacje, momenty z jego życia kiedy było w sprawie danego problemu lepiej 

niż obecnie, lub dany problem nie występował: 

 co on takiego robił, myślał, czuł w tamtych sytuacjach 

 jak mu to się udawało robić 

 co robili inni 

5. Szukamy więc sytuacji w których klient np. opanował własną złość, wyraził ją w sposób konstruktywny, doszedł 

do porozumienia z żoną w drodze negocjacji, zamiast wymuszania decyzji itd. 

6. Określ, co w obecnej sytuacji klienta już istnieje z tego, co chce osiągnąć, jaka część tego celu już jest jego obecną 

rzeczywistością. Klienci rzadko są na początku drogi w momencie spotkania z pracownikiem socjalnym , dobrze 

jest to zauważać i doceniać. 

7. Na podstawie punktów 1,2,3,4 pomóż klientowi określić kolejny krok w kierunku pożądanego przez niego celu. 

Krok musi być na tyle duży, aby klient był w stanie go wykonać.  

8. Zawsze szanuj tempo klienta we wprowadzanych zmianach, jedni robią to szybko, inni wolniej. O tempie zawsze 

decyduje klient, ty możesz to tylko uznać. 

9. Od samego początku spotkań poszukuj w oparciu o jakie zasoby może wprowadzać zmiany w swoim życiu. 

Oczywistą rzeczą jest dla nas, że każdy konstruktywny krok klienta to skutek wykorzystania istniejących 

zasobów. 

ZASOBÓW KLIENTA POSZUKUJ: 

 - w jego rodzinie i najbliższym otoczeniu  

 - w jego umiejętnościach  

 - w jego systemie wartości  

 - w jego konkretnym działaniu  

 - w jego właściwościach osobowych 

10. Szczególnie te działania, które mają na celu pokazanie klientowi w sposób jak najbardziej realistyczny jego 

zasobów, stanowią przeciwwagę dla całej wiedzy na temat własnej osoby, jaką może mieć o sobie jako np. osoba o 

niskiej samoocenie, sprawca przemocy, osoba uzależniona po analizie tzw. ‘destrukcji alkoholowej”. Wskazują 

też podstawy w oparciu o które klient może skutecznie wprowadzać pożądane zmiany. 

11. W czasie spotkań z klientem co jakiś czas sprawdzaj, czy to wspólnie robicie w czasie spotkania jest dla niego 

użyteczne.  

12. Jeśli wyczuwasz, że klient zaczyna się opierać zmień swoją strategię. Poszukuj innych dróg kontynuowania pracy Metoda pracy z przypadkiem pozostaje nadal otwartym sposobem profesjonalnie niesionej pomocy, mimo prawie 

stuletniej tradycji w dziedzinie jej stosowania w pracy socjalnej, socjalno – wychowawczej czy też opiekuńczo – 

wychowawczej. Praca z przypadkiem była i jest metodą aplikowaną dość powszechnie przez przedstawicieli profesji 

społecznych w szerokim kontekście instytucjonalnym. Niezależnie od ograniczeń, jest w pewnym sensie źródłem wszystkich 

metod. Mimo niezaprzeczalnych korzyści stosowania tej metody, podnoszone są także głosy wątpiące w jej skuteczność, a 

większość profesjonalistów wyraża pogląd, że praktyka pracy z przypadkiem wymaga ciągłej weryfikacji. 

Metoda indywidualnego przypadku (casework) zapoczątkowana została w drugim dziesięcioleciu naszego wieku w 

Stanach Zjednoczonych przez Mary Richmond, stanowiła „unaukowienie dobroczynności”. To znaczy, dostosowując się do 

panującego systemu filantropijnych świadczeń opiekuńczych przez prywatne stowarzyszenia – usiłowała nadać temu 

postępowaniu racjonalny charakter, o naukowym toku myślenia, podobnym do postępowania lekarza, zaczynającego od 

poprawnego postawienia diagnozy, na podstawie, której ustala się zabiegi terapeutyczne. „Pacjentem” jest tu jednostka 

ludzka potrzebująca opieki na skutek wydarzenia losowego, niezdolności do pokierowania sobą, nędzy, wykolejenia itp.  

DEFINICJE PRACY Z PRZYPADKIEM 

Pionierka pracy z przypadkiem Mary Richmond twierdzi, że „Na pracę z przypadkiem składają się procesy, które 

przez świadome dokonywanie indywidualnych aktów dostosowania się jednostek do otoczenia – rozwijają osobowość”. 

 Jeannette Regensburg głosi, że „Praca z przypadkiem jest metodą porównania, przy udziale pracownika 

socjalnego, zdolności klienta do stawienia czoła problemowi [...] z jego działaniami. W procesie tym pracownik socjalny 

pomaga klientowi określić problem i obmyślić różne sposoby jego rozwiązania”. 

 Inny przedstawiciel amerykańskiej teorii pracy socjalnej Swithun Bowers zauważa, że: „Praca z przypadkiem jest 

sztuką, w której znajomość nauki o stosunkach między ludźmi oraz umiejętność utrzymywania takich stosunków 

wykorzystywana jest do mobilizacji zdolności klienta i zasobów społeczności dla lepszego dostosowania jednostki do całości 

lub dowolnej części środowiska”. 

 Gordon Hamilton przytacza następujące ujęcie tej metody: „Praca z przypadkiem jest zastosowaniem doradztwa i 

świadczeń socjalnych w taki sposób, aby pobudzić i zachować psychiczną energię klienta oraz skłonić go do czynnego 

udziału w działaniach zmierzających do rozwiązania problemu”. 

 Wśród polskich przedstawicieli pedagogiki społecznej Helena Radlińska, stosując metodę przypadków w 

promowanej przez siebie koncepcji pracy społecznej, przedstawiała wizję wrażliwego i wszechstronnego opiekuna 

zaangażowanego w rozwiązywanie wielu problemów swego podopiecznego. Pracę z przypadkiem rozumiała jako „budzenie, 

uaktywnianie, mobilizowanie i ukierunkowanie jednostki w system działań naprawczych”. 

 Według Tadeusza Pilcha 

„...metoda indywidualnych przypadków jest sposobem badań polegającym na analizie jednostkowych losów ludzkich 

uwikłanych w określone sytuacje wychowawcze lub na analizie konkretnych zjawisk natury wychowawczej poprzez 

pryzmat jednostkowych biografii ludzkich z nastawieniem na opracowanie diagnozy przypadku lub zjawiska w celu 

podjęcia działań terapeutycznych.” 

Aleksander Kamiński, akcentując trafność definicji S. Bowersa, zauważał, że „praca z przypadkiem jest sztuką opartą na 

nauce [...], zdolnością twórczego interpretowania i komponowania wiedzy w odniesieniu do danej jednostki i 

uwarunkowań środowiskowych jej sytuacji, które mają służyć mobilizowaniu sił jednostki i uruchamianiu aktywności 

społecznej instytucji ratownictwa. Opieki i wspierania rozwoju. Prowadzenie przypadku ma polegać także na 

stymulowaniu wzajemnego przystosowania się jednostki i środowiska”.  

W interpretacji definicyjnej pracy z przypadkiem A. Kamiński podkreśla także pozycję pracownika socjalnego (pedagoga 

społecznego), który oprócz wiedzy z zakresu nauk o człowieku i środowisku oraz umiejętności obcowania z ludźmi, winien 

posiadać także wiedzę życiową (dojrzałość psychospołeczną).  

W definicji należy zwrócić uwagę na: 

 2

• Prowadzenie przypadku jest sztuką – to znaczy, że pracownik posługujący się tą metodą, opartą przecież na nauce, 

powinien posiadać zdolności twórczego (jak artysta) interpretowania i komponowania elementów wiedzy w odniesieniu 

do danej jednostki, powinien mieć intuicję w odczuwaniu jednostki i jej reakcji na projektowane zabiegi: doniosłym 

składnikiem tej sztuki jest umiejętność obcowania z ludźm, czyli umiejętność komunikacji 

• Prowadzący przypadek powinien także – oprócz wiedzy naukowej – posiadać wiedzę życiową, tzn. być na tyle 

dojrzałym psychicznie, aby mieć poza sobą jakieś minimum przeżytych trudności życia rodzinnego, zawodowego i 

społecznego nie może to być młody człowiek, dopiero wchodzący w życie. 

• Wiedzę naukową pracownika socjalnego stanowi fundament nauk o człowieku i środowisku, a więc takie dyscypliny jak 

psychologia, socjologia, teoria wychowania i pedagogika społeczna, dopełniona niezbędnymi elementami higieny 

osobistej psychicznej i społecznej. 

• Wszystkie wymienione w trzech poprzednich punktach umiejętności i cała wiedza maja służyć pracownikowi 

socjalnemu do mobilizowania sił jednostki – tzn. do tego, aby jednostka zapragnęła wziąć swoje sprawy we własne ręce 

– jeśli nie w pełnym zakresie, to przynajmniej na miarę jej możliwości, ograniczanych np. wiekiem, chorobą. Bierność, 

trudności w przezwyciężaniu, niechęć są oznaką, że przypadek nie wszedł jeszcze w fazę terapii socjalnej. 

• Mobilizacja sił jednostki – to utrafienie w motywację skłaniającą jednostkę do podjęcia starań o wyjście z trudności. 

Zakłada się, że nie istnieją jednostki nie posiadające sił (uzdolnień, pragnień, zainteresowań) – są tylko trudności 

(nieumiejętności) w rozpoznawaniu tych sił i w doborze motywacji skłaniającej do ich uruchomienia.  Jednocześnie z 

uruchomieniem sił jednostki powinno pójść uruchomienie aktywności społecznej – odpowiednich instytucji 

pomocowych  czy wspierania, jak również pomoc osoby prowadzącej przypadek by nastąpiło wzajemne przystosowanie 

się jednostki i środowiska.  

  W definicjach pracy z przypadkiem pojawia się wiele zasadniczych elementów. Jest to metoda pomagania 

bazująca na wiedzy, zrozumieniu i umiejętnym zastosowaniu właściwych technik pomocy jednostkom  

w rozwiązywaniu problemów. Chociaż praca z przypadkiem znajduje pełne uzasadnienie naukowe, zawiera także czynnik 

sztuki. Pracownik socjalny pomaga jednostkom w sprawach zarówno zewnętrznych, dotyczących otoczenia, jak i 

indywidualnych, dotyczących wnętrza osoby. Koncentruje się na jednostce, nie ignorując jednak dobra społecznego. 

 Uogólniając różne praktyczno-metodologiczne ujęcia metody pracy socjalnej z przypadkiem można przyjąć, że 

„praca z przypadkiem jest sposobem pomocy realizowanym przez pracownika socjalnego, w którym poprzez analizę 

sytuacji jednostki borykającej się z jakimś problemem w kontekście środowiska, prowadzi się do opracowania diagnozy 

przypadku oraz planu postępowania i podjęcia działań profilaktycznych, kompensacyjnych lub terapeutycznych, 

angażując jednostkę w cały proces pomocy dla jej dobra oraz dobra społecznego.”  

Etapy pracy z przypadkiem 

Zgodnie z założeniami działania metodycznego praca socjalna z przypadkiem obejmuje określone procedury postępowania, 

nazywane etapami:  

- diagnoza przypadku,  

- opracowanie planu postępowania  

- prowadzenie przypadku. 

 Zdaniem prekursorki w dziedzinie stosowania tej metody M. Richmond, musi ona uwzględniać następujące 

elementy: 

• wgląd w cechy osobowości jednostki i rozpoznanie zasobów i zagrożeń środowiska (czyli rozpoznanie przyczyn 

zarówno indywidualnych, jak i społecznych, powodujących komplikacje w życiu jednostki); 

• bezpośrednie oddziaływanie osoby na osobę (czyli nawiązywanie bezpośrednich kontaktów między pracownikiem 

socjalnym i klientem oraz dążenie do osiągnięcia pewnej zmiany w podejściu jednostki do jej problemów przez 

uaktywnienie); 

• bezpośrednie oddziaływanie poprzez otoczenie społeczne (czyli przeprowadzenie postępowania w kierunku 

pozytywnej zmiany dotychczasowej sytuacji życiowej. 

 3

Zgodnie ze współczesną metodyką działań socjalnych praca z przypadkiem obejmuje co najmniej dwa podstawowe 

komponenty: 

1. studium przypadku, nazwane przez niektórych autorów rozpoznaniem, obejmujące charakterystykę 

losów, sytuacji wewnętrznej i zewnętrznej jednostki w kontekście problemu, które ma prowadzić do diagnozy 

społecznej i stać się podstawą opracowania planu pracy oraz  

2. praca z przypadkiem – oparta na sformułowanym wspólnie z klientem (podopiecznym) planie pracy 

(pomocy), obejmująca działania o charakterze ratowniczym, kompensacyjnym lub terapeutycznym. 

Pracę z przypadkiem, niezależnie od modelu (koncepcji czy podejścia), jakie zaaplikujemy, sprowadza się do trzech etapów: 

• Etap skoncentrowany na rozpoznaniu, które prowadzi do diagnozy przypadku – polega na identyfikacji i 

analizie sytuacji jednostki w kontekście problemu, z jakim się boryka. Materiał konieczny  

do opracowania diagnozy pracownik socjalny czerpie z różnych źródeł,  

za pomocą różnych technik i narzędzi, a dotyczy on zwykle sytuacji: osobistej (rodzinnej), bytowej (materialno - 

mieszkaniowej), zdrowotnej (psychofizycznej) lub społecznej (zawodowej) klienta. W zbieraniu danych i 

kompletowaniu historii przypadku należy ograniczyć się do faktów istotnych z punktu widzenia problemu. Ponadto 

w toku rozpoznania należy dokonać wnikliwej analizy informacji (najlepiej potwierdzonych w różnych źródłach i 

opartych na różnych narzędziach diagnozy), aby ewentualnie określić przyczyny danej sytuacji oraz wskazać te 

„siły” jednostki i jej najbliższego środowiska, które mogą wesprzeć cały proces pomocy. Narzędziem diagnozy jest 

najczęściej standaryzowany kwestionariusz wywiadu środowiskowego z klientem i członkami jego rodziny, jest on 

zwykle uzupełniany wywiadami (rozmowami, np. dotyczącymi aktualnej sytuacji, potrzeb, zainteresowań itp.), 

obserwacją uczestniczącą, analizą dostępnych dokumentów (np. karty zdrowia, karty pracy, kwestionariusza ocen 

itp.). 

Zgodnie z etyką pracy socjalnej głównym źródłem informacji powinien być sam klient (podopieczny), jednak w wielu 

przypadkach informacje te powinny być potwierdzone przez osoby z najbliższego otoczenia lub osoby mające wcześniejszy 

profesjonalny kontakt z przypadkiem. Na podstawie zgromadzonych i poddanych krytycznej analizie dany pracownik 

socjalny formułuje wnioski diagnostyczne, które stanowią o jakości diagnozy. 

Opracowania na podstawie rzeczowego rozpoznania diagnoza zawiera zazwyczaj różnicujące podejście do terapii w oparciu 

o indywidualne studium przypadku (cechy, potrzeby) i nie traci z pola widzenia niepowtarzalności każdej sytuacji oraz 

konieczności planowania pracy z przypadkiem w zależności od konkretnego problemu. Celem diagnozy jest próba 

zrozumienia problemu oraz ocena silnych punktów i ograniczeń zdolności jednostki do radzenia sobie w trudnej sytuacji 

(ograniczenia, motywacje, możliwości). Od diagnozy zależy planowanie oraz sama praca z przypadkiem (terapia).  

Fazy diagnozy i interwencji ocenia się czasem mylnie, sądząc, że następują one w jakimś konkretnym czasie, a mianowicie 

po fazie wstępnej, czyli rozpoznaniu. 

W praktyce pracy socjalnej praca z przypadkiem (interwencja, terapia) rozpoczyna się już w fazie pierwszych kontaktów z 

klientem. 

• Opracowanie planu postępowania z przypadkiem powinno określać, co, kiedy i jak ma czynić pracownik 

socjalny w odniesieniu do klienta i jego rodziny (lub innego naturalnego / środowiskowego systemu wsparcia), aby 

uruchomić proces pomocy, rewalidacji, terapii.. Plan powinien być ukierunkowany zarówno na wzmacnianie 

istniejących systemów wsparcia w otoczeniu społecznym klienta, korygowanie niekorzystnych jego elementów, 

udzielanie instytucjonalnych form pomocy, jak również kształtowanie korzystniejszych z punktu widzenia procesu 

pomocy postaw i zachowań klienta. Plan powinien zawierać pewne aspekty zmian, które mają być efektem działań 

pomocowych. 

• Prowadzenie przypadku według opracowanego planu. Mimo wskazania tego etapu jako kolejnego i 

zasadniczego w procesie pomocy, trudno zamknąć go w określone ramy czasowe. Jak już wspominałam omawiając 

pierwszy etap pracy z przypadkiem (rozpoznanie, diagnozę), rzeczywista interwencja, czyli terapia, rozpoczyna się 

już od pierwszego kontaktu. Proces rozpoznania jest przecież terapią, o ile pomaga klientowi uzmysłowić sobie, na 

 4

czym polega problem i dokonać w swej sytuacji życiowych zmian wynikających z tej świadomości. Cele terapii  

są określane wspólnie przez pracownika i klienta, a sposób prowadzenia przypadku wynika z potrzeb klienta. Jeśli 

instytucja, którą reprezentuje pracownik socjalny, nie zapewnia odpowiedniego świadczenia czy rodzaju usługi 

socjalnej, pracownik jest odpowiedzialny za znalezienie zasobów, z których klient mógłby skorzystać. 

Prowadzenie przypadku powinno być postępowaniem elastycznym, dopuszczającym korygowanie diagnozy i 

samego planu, aby uzyskać najlepszy skutek, tzw. właściwą rewalidację. Rewalidacja oznacza zmianę sytuacji 

środowiskowej (obiektywnych i subiektywnego odczuwania tych zmian przez podopiecznego) oraz równolegle 

zmianę świadomości, postaw, zachowań jednostki w aspekcie psycho - wychowawczym (oddziaływanie na sferę 

emocjonalno – wolincjonarną - aktywizujące jednostkę i jej otoczenie) 

 Według A. Kamińskiego wychowawcza funkcja pracy socjalnej jest niezastąpionym narzędziem pracowników 

prowadzących indywidualne przypadki; natomiast w zakresie poważniejszych korekt środowiska główny ciężar 

odpowiedzialności za zabezpieczenia ustawodawcze (prawno – materialne) zależy od polityki społecznej i jej realizatorów). 

METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKÓW 

 

Studium przypadku                                  Praca z przypadkiem 

      (case study)       (case work) 

 

 

 

 Charakterystyka                        Diagnoza                       Opracowanie planu               Prowadzenie 

 jednostkowych                          społeczna                           pracy                                        przypadku 

 losów ludzkich 

 

 

 Procesy rewalidacyjne (terapeutyczne) w prowadzeniu indywidualnych  

są dość długotrwałe, a więc i kosztowne, zwłaszcza, że jeden pracownik socjalny może rzetelnie prowadzić jednocześnie 

stosunkowo niewielką liczbę przypadków. Decyzja o podjęciu profesjonalnej interwencji i dostarczeniu właściwej pomocy 

jednostce lub rodzinie zawiera założenie, że w pewnym momencie interwencja dobiegnie końca, a sposób i przewidywany 

termin zakończenia pracy z przypadkiem powinien być zaplanowany, i zarówno pracownik socjalny jak i klient powinni być 

tego świadomi. 

 Zakończenie wynika z dynamiki zmiany i rozwoju i jest takim momentem, w którym klient powinien z satysfakcją 

ocenić to, co zostało osiągnięte. Zakończenie stanowi podkreślenie możliwości i zdolności klienta  

do radzenia sobie z problemami i osiągania celów. Zakończenie jest w istocie sygnałem, że pracownik ma zaufanie do 

zdolności samodzielnego rozwoju klienta, sam zaś pracownik socjalny staje się zasobem, który służy klientowi  

w ukierunkowaniu jago funkcjonowania w określonym środowisku. Właściwie zaplanowane zakończenie pozwala uniknąć 

powstania patologicznych zależności i nadziei klienta, że odpowiedzialność za jego sytuację przeniesie  

się na pracownika socjalnego lub instytucję. Podsumowanie działania powinno zawierać także spostrzeżenia pracownika i 

jego ocenę efektów procesu pomocy oraz samoocenę klienta i umocnienie klienta w przekonaniu o jego zdolności  

do sprawniejszego funkcjonowania. 

Modele pracy z przypadkiem 

W toku rozwoju historycznego pracy socjalnej z przypadkiem wyłaniały się następujące modele: 

 5

Model psychospołeczny – był pierwszy, jaki opracowano i zastosowano w praktyce pracy socjalnej. Charakteryzuje się ono 

dwoma głównymi elementami: 

- uwzględnieniem aspektu psychologicznego i społecznego, jaki zawiera każdy przypadek, czyli osoba w określonej 

sytuacji; 

- znaczeniu przywiązywanym do diagnozy – oceny, dotyczącej zarówno problemów jak i zasobów, silnych i słabych 

stron osoby i sytuacji. 

Kilka nazwisk jest nierozerwalnie związanych z tym podejściem. Mary Richmond; Gordon Hamilton; Charlotte Towle 

byli doświadczonymi praktykami i potrafili stworzyć w oparciu o swoją praktykę teorię.  

M. Richmond opublikowała od 1895 roku szereg artykułów, następnie w 1917 roku książkę „Diagnoza społeczna” oraz w 

1922 roku „Co to jest praca z indywidualnym przypadkiem?”. Uważa się powszechnie, że dzieło to stanowi podstawę, na 

której kształtuje się pracę z indywidualnym przypadkiem w swojej pierwotnej formie diagnostycznej i psychospołecznej. 

Sądzono wówczas, że istnieje linearna relacja między przyczyną a skutkiem, że skutek zależy od jednej określonej 

przyczyny, a odkrycie przyczyny trudnej sytuacji prowadzi do lekarstwa i do uzdrowienia. Praca socjalna z przypadkiem w 

swoich początkach przyjmuje w pewien sposób model medyczny, który będzie miał na nią duży wpływ.  

Konceptualizację i ulepszenie tego modelu zawdzięczamy pracom Gordon Hamilton i jej współpracownikom z 

nowojorskiej Szkoły Pracy Socjalnej. Kładzie ona szczególny nacisk na konfigurację osoba – sytuacja, na obecność 

wielorakich przyczyn w wydarzeniach życia jednostki, na znaczenie rozwoju, zmiany. Według niej pracownik socjalny nie 

może zadowolić się słuchaniem i rozumieniem, powinien także aktywnie uczestniczyć w zmianach. Charlotte Towle stara 

się oddzielić pracę z przypadkiem od modelu zbyt medycznego i psychoanalitycznego, uważając, że kreatywność jest jednym 

ze sposobów integrowania tego, co najlepsze z przeszłości. Być kreatywnym to nabrać dystansu w stosunku do ustalonego 

porządku wchodząc zawsze z nowym spojrzeniem. Należy, więc wnikliwie badać np.: czy trudności pochodzą z naszego 

systemu czy ze sposobu, jakim się nim posługujemy? Czy chodzi o zmiany czy też o powrót przezwyciężonej przeszłości ( 

jak często zdarza się w sytuacjach stresowych). 

 Podejście psychospołeczne powołuje się na teorię systemów, czy to odnośnie zbierania danych, formułowania 

diagnozy czy opracowywania planu działania. Skierowane jest do osoby w pewnej sytuacji: osoba, która zwraca się o 

pomoc postrzegana jest w kontekście swoich interakcji i transakcji ze środowiskiem, z jednej strony uwzględnia strukturę 

psychologiczną człowieka, z drugiej kontekst społeczny, w którym jednostka żyje. Kontekst społeczny  

w pracy z przypadkiem musi być postrzegany szeroko: a więc nie tylko rodzina, ale także sąsiedzi, przyjaciele, pracodawcy 

oraz instytucje o wymiarze lokalnym i globalnym – organizacje społeczne, placówki służby zdrowia, pomocy społecznej i 

inne instytucje państwowe. Jednostka jest w pewnym systemie. Znajomość wszystkich elementów systemu pozwala 

skoncentrować interwencję na tym, co najbardziej dostępne, skoro każda zmiana zachodząca w jednym elemencie powoduje 

zmiany w jego relacjach z innymi i wewnątrz samych elementów, a w rezultacie w całym systemie.  

 Pracę z przypadkiem rozpoczyna tzw. faza wstępna – zasadniczymi celami fazy wstępnej jest sformułowanie diagnozy i 

nawiązanie relacji roboczej z klientem. Zakłada ona zebranie danych niezbędnych pracownikowi socjalnemu do: 

- zrozumienia problemu klienta;  

- sporządzenia psychospołecznej diagnozy mocnych i słabych stron klienta i jego sytuacji; 

- zaangażowanie klienta w postępowanie przez zarysowanie planu działania; 

- nawiązanie relacji roboczej między pracownikiem socjalnym a klientem. 

Faza ta składa się zasadniczo z trzech do pięciu spotkań, w przypadku postępowania rozłożonego w czasie. Rezultatem fazy 

wstępnej jest sformułowanie dwóch pierwszych etapów tej metody badania psycho-społecznego i diagnozy – oceny, tak by 

określić cel i plan działania. Psychoterapia i terapia społeczna to formy działania stosowane w tym podejściu w celu 

mobilizacji sił jednostki i otoczenia społecznego dla stworzenia lepszych możliwości rozwoju osobowości jednostki i jej 

realizacji w otoczeniu społecznym. 

 Takie rozumienie pracy socjalnej jest bliższe koncepcjom polskiej szkoły pedagogiki społecznej wypracowanym 

już w okresie międzywojennym przez Helenę Radlińską. H. Radlińska krytykowała zbyt indywidualistyczne, 

 6

psychoanalityczne podejście do pracy z przypadkiem prezentowane pierwotnie przez M. Richmond, opatrując przyczyn 

ludzkich trudności życiowych głównie w wadliwym układzie środowiska. Według niej ludzie są zdolni do zmian warunków 

swego życia, odwołując się do własnych doświadczeń, ale także możliwości środowiska lokalnego, jego tradycji, instytucji i 

urządzeń. Poprzez pracę z przypadkiem należy z jednej strony inspirować, stymulować, edukować jednostkę, dając jej impuls 

i wiedzę o tym, jak kreować siebie i kierować własnym życiem. Z drugiej strony należy zmieniać warunki społeczne, bowiem 

to one decydują o funkcjonalności lub dysfunkcji środowiska. 

Model funkcjonalny – powstał w latach trzydziestych w pensylwańskiej Szkole Pracy Socjalnej. Do współtwórców tego 

podejścia należały Jessie Taft i Wirginia Robinson. 

 W modelu tym położono nacisk na relacje zachodzące między jednostką i jej otoczeniem oraz dynamiczne 

wykorzystanie czasu w pracy z przypadkiem. Na ogół unikano kategorii diagnostycznych (przyczynowo  

– skutkowych), gdyż zwykle miały one ograniczoną przydatność w praktyce pracy socjalnej. Niewątpliwy wpływ na model 

funkcjonalny miało zaadoptowanie do pracy socjalnej elementów psychologii Ottona Ranka. Była to odmiana psychoanalizy, 

przypisująca „ego” większą rolę w rozwoju i funkcjonowaniu osobowości (integrujące i syntetyzujące funkcji „ego” procesy 

postrzegania, myślenia, działania oraz mechanizmy obronne „ego”), 

Podstawowe założenia tego kierunku to: 

1. Rozumienie natury ludzkiej tak, jak to widzi psychologia rozwojowa, polegające na podkreślaniu własnej roli 

jednostek w rozwoju i dokonywaniu wyborów oraz nawiązywanie takich relacji z otoczeniem (również 

pracownikiem socjalnym), które sprzyjają kreowaniu samego siebie; 

2. Ujmowanie metody indywidualnego przypadku nie jako formy psychospołecznej terapii jednostek i rodzin, ale 

jako metody takiego administrowania usługami społecznymi, by zostały one w jak najlepszy sposób użyte dla dobra 

jednostki i społeczeństwa; 

3. Traktowanie caseworku jako procesu, w trakcie, którego zasoby i świadczenia społeczne są udostępniane 

jednostce (odpowiedzialność pracownika socjalnego obejmuje w tym przypadku tylko kontrolę tego procesu, a nie 

osiągnięcie jakiegoś z góry określonego celu). 

Podejście funkcjonalne podkreśla znaczenie instytucji społecznej w procesie zaspokajania potrzeb jednostek. 

Funkcjonalność instytucji pomocy społecznej wobec problemów życiowych jej klientów odzwierciedla kierunek ewolucji w 

rozumieniu idei pracy socjalnej. Według tego modelu rozwiązywanie problemu jednostek powinno odbywać się przez (w 

ramach) wyspecjalizowane agencje, podejmujące określoną działalność pomocową, dotyczącą określonej klasy zjawisk (np. 

bezrobocia, samotnego rodzicielstwa, przemocy). Funkcje, zadania i środki takiej agencji winny być jasno określone,  

a oferta socjalna jednorodna. Pracownik socjalny pracujący w danej instytucji musi posiąść specjalistyczną wiedzę z danej 

dziedziny (klasy problemów), stając się w praktyce częścią oferty instytucji. 

Niespójność tej koncepcji wyraża się choćby w problemie: „Jak pogodzić indywidualność i niepowtarzalność 

sytuacji jednostki z jej zaszufladkowaniem do określonej kategorii?”. Co prawda autorki tego modelu podkreślały,  

że pracownik socjalny nie może być tylko przedstawicielem zbiurokratyzowanej agencji, lecz pełni rolę służebną wobec osób 

potrzebujących, wychodząc naprzeciw ich problemom, to jednak musi mieć także świadomość, że realizuje funkcje i zadania, 

które maja określone granice. 

Cechą charakterystyczną funkcjonalnego modelu była tendencja  

do poszukiwania rozwiązań systemowych, usprawniających funkcjonowanie człowieka w środowisku, ograniczanie 

uzależniającego wpływu pracownika socjalnego na przebieg działań naprawczych w procesie pomocy, w który 

zaangażowane są różne agencje, zgodnie z kryterium funkcjonalnym. 

Model zorientowany na rozwiązywanie problemów rozwinięty został  

w latach pięćdziesiątych przez Helen Perlman z Uniwersytetu w Chicago. (1957 r. książka pt. „Interpersonalna pomoc 

psychospołeczna”). Ta odmiana metody pracy z przypadkiem koncentruje się na osobie mającej problem, poszukiwaniu 

możliwych rozwiązań problemu. Ważne jest, by osoba potrzebująca pomocy wskazała problem (subiektywne spojrzenie 

osoby w danej sytuacji), a pracownik socjalny wspomógł ja jedynie w identyfikacji problemu i ewentualnym 

 7

ukierunkowaniu oraz wsparciu w procesie jego rozwiązywania. Problem to trudność taka, jaka jest odczuwana, postrzegana i 

przedstawiana przez samego klienta. To klient ma znaleźć problem, znaleźć rozwiązanie i zastosować go przy aktywnej 

pomocy pracownika socjalnego polegającej na rozłożeniu problemu na czynniki pierwsze. Osoba napotykająca na trudność 

nie jest postrzegana jako osoba chora, o źle funkcjonującej osobowości ale jako osoba potrzebująca pomocy by kontynuować 

swój rozwój, trenując na szczególnym bo swoim problemie. 

 Celem pracy socjalnej w tym podejściu jest tak najpełniejsze zaangażowanie klienta w działania pomocowe oraz 

zmobilizowanie sił wewnętrznych i zewnętrznych na rzecz zadowalającego (lub/i) satysfakcjonującego spełnienia roli. W 

tym modelu pełne zastosowanie może znaleźć kontrakt socjalny.  

 Pracownik i klient mają osiągnąć porozumienie, co do konkretnego problemu, jakiemu należy zaradzić i 

przypuszczalnego czasu trwania usługi. 

Model modyfikacji zachowań - rozwinięty został w pracy socjalnej w latach sześćdziesiątych, w oparciu o psychologię 

behawioralną, zwłaszcza przez Edwina Thomasa z Uniwersytetu Michigan. 

 Podejście to opiera się na wynikach badań Skinnera, Eysencka, Ganta i innych, a przyjmuje, że 

1. Zachowania jednostki przypadają głównie na dziedzinę reakcji lub działań operacyjnych; 

2. Zachowania zostały wyuczone w procesie wytwarzania odruchów, a więc 

3. Podlegają tym samym prawom uczenia się jak tzw. zachowania normalne; 

4. Zachowania jednostki podatne są na modyfikację poprzez staranne zastosowanie tego, co wiadomo o uczeniu się i 

modyfikacji. 

Praca socjalna z przypadkiem w ujęciu tego modelu koncentruje się na różnych formach terapii wzmacniającej 

pożądane oraz osłabiającej niepożądane zachowania i jest zorientowana zadaniowo. Modyfikacja zachowań o praca nad 

problemem organizuje się wokół zadań lub czynności problemowych wypracowanych wspólnie przez pracownika i klienta. 

Zadanie może wyznaczać ogólny kierunek działań klienta, np. „poprawić kontakty  

w rodzinie” lub określić zachowania dotyczące konkretnych sytuacji, choćby „zatelefonować do żony i zawiadomić o 

późniejszym powrocie do domu’. Pracownik skupia swe wysiłki na tym, aby pomóc klientowi w wykonaniu pewnych zadań. 

Wykorzystuje w tym celu elektryczną kombinację działań interwencyjnych – od rozwoju wewnętrznego do przekazania 

zewnętrznych czynników wzmacniających. 

W praktyce pracy socjalnej omówione powyżej modele zdają się być raczej podejściami terapeutycznymi, a nie 

ogólnymi teoriami pracy z przypadkiem i ulegają ciągłym przeobrażeniom, będąc wzbogacanymi o nowe doświadczenia 

profesjonalne. Ich przyszły rozwój zależy od możliwych zastosowań w praktyce, od metod użytych do badania tej praktyki i 

wyjaśniania pojęć na temat różnorodności zastosowań różnych podejść. 

 W latach pięćdziesiątych toczyła się dyskusja na temat metod diagnostycznych i funkcjonalnych pracy z 

przypadkiem. Od tego czasu wyróżniono wiele modeli, które znalazły zastosowanie w obszarze pomocy społecznej. W 

praktyce, pracownicy socjalni stosując metodę pracy z przypadkiem, zwykle kierują się teoriami zaczerpniętymi z różnych 

modeli, zależnie od rodzaju instytucji, którą reprezentują, oraz problemu, z którym stykają się w organizowaniu działań 

pomocowych na rzecz jednostki lub rodziny. Należy, bowiem nadmienić, że metodę pracy z indywidualnym przypadkiem 

można stosować w odniesieniu do jednostki lub rodziny, którą traktuje się także jako określony przypadek. W ewolucji tej 

metody zauważalny jest proces tworzenia pewnych nowych jej odmian, które powstają na skutek doświadczeń pracowników 

wyniesionych z różnych sytuacji i kontekstów pracy socjalnej z przypadkiem. Odmiany metody poddawane są także ciągłej 

weryfikacji profesjonalnej i społecznej. 

 Od początku lat osiemdziesiątych zauważalne są pewne trendy w zastosowaniu metod pracy z przypadkiem, a 

wśród nich: 

• szersze wykorzystywanie w praktyce elementów pochodzących z różnych teorii i łączenie modeli; 

• selektywne interwencje umotywowane empirycznie; 

• orientacja na zaradność z mniejszym naciskiem na problemy wewnętrzne jednostki; 

• praktyka bezpośrednia o zakresie szerszym niż praca z przypadkiem; 

 8

• bardziej rozległe zastosowanie podejścia interwencyjnego, którego rezultaty można zmierzyć i zweryfikować. 

W początkach lat 60-tych wykształciła się na tym podłożu tzw. interwencja kryzysowa i inne formy krótkotrwałej 

pomocy, które to metody działania stały się elementem podejścia psychospołecznego. Krótkoterminowe usługi uznano za 

szczególnie przydatne w pracy z ludźmi, gdy główną potrzebą jest doradztwo w sprawie kontaktów z otoczeniem społecznym 

a zakłócenia tych relacji nie są poważne. 

Podejściem, które połączyło wiele wcześniejszych ujęć w sposób eklektyczny, jest wykształcone w l.50-tych 

podejście określane jako „rozwiązanie problemu”. Opiera się ono zarówno na elementach psychologii jednostki, jak i na 

tezach psychologii społecznej, wskazującej na rolę otoczenia w kształceniu osobowości. Podstawowym założeniem w tym 

ujęciu jest konstatacja, że całe życie ludzkie jest procesem polegającym na rozwiązywaniu problemów. W tym kontekście 

uważa się pracę socjalną za coś pośredniego pomiędzy edukacją i terapią. Edukacja adresowana jest do sił umysłowych 

człowieka, zaś terapia głównie do jego sił motywacyjnych. 

Klientami pracowników socjalnych staja się więc ludzie, których zdolności lub możliwości rozwiązywania problemów 

załamały się i są nieodpowiednie lub niedostępne. 

Celem postępowania w tym podejściu jest restytucja sił motywacyjnych i zdolności oraz udostępnienie jednostce 

niezbędnych możliwości w jej otoczeniu dla rozwiązywania problemu i satysfakcjonującego wykonywania swojej roli 

społecznej. 

Terapia rozpoczyna się, więc od zidentyfikowania problemu odczuwanego przez klienta jako wyraźna niedogodność, a 

następnie przystępuje się do analizy psychiki klienta. W relacji terapeutycznej, jaka powstaje między klientem i 

pracownikiem socjalnym, ten ostatni udziela pomocy dwojakiego rodzaju: 

1. umożliwia dostęp do zasobów, które pozwalają rozwiązać problem; 

2. stymuluje i kieruje jednostkę w użyciu własnych sił psychicznych, odczuć, myśli  

i zachowań. 

W latach 60 zaczęto integrować w pracy socjalnej wiedzę o strukturze społecznej oraz teorię organizacji zapożyczoną z nauk 

społecznych. 

Zaczęto większą uwagę nadawać ujęciom akcentującym ogólnospołeczne podłoże problemów, w które uwikłana jest 

jednostka i jej najbliższe otoczenie. 

W Polsce realne zainteresowanie metodą prowadzenia indywidualnych przypadków rozwinęło się dopiero od 1957 

r., gdy poszukiwano najskuteczniejszych sposobów pracy w zakładanych przez Towarzystwo Przyjaciół Dzieci poradniach 

społeczno-wychowawczych, w pracy reaktywowanej instytucji opiekunów społecznych oraz w intensyfikowanej pracy 

kuratorów sądów dla nieletnich, a także w związku z wprowadzeniem asystentów socjalnych do klinik ortopedycznych i 

psychiatrycznych. Nasza metoda indywidualnych przypadków, zachowując to wszystko, co jest trwałe wartościowe w teorii i 

dyrektywach praktycznych Mary Richmond i jej europejskich kontynuatorów (szczególnie Eileen Younghusband) – 

dostosowała się do właściwości życia i instytucji socjalizującego się kraju, koncentrując uwagę na kompensowaniu 

lokalnych, środowiskowych braków, organizowaniu rewalidacji, spożytkowującej liczbie placówki i urządzenia pomocy, 

oraz zastępując wzbudzający wątpliwości psychiatryczny freudyzm – postępowaniem wychowawczym, opartym na 

znajomości bardziej zrównoważonej psychologii osobowości (S. Baley, T. Tomaszewski, S. Gerstmann, W. Szewczuk). 

 

 

 

 

 

 

 

 9

Zasady w stosowaniu metody indywidualnych przypadków 

  Bez względu na rodzaj przypadku w procesie pomocy muszą być realizowane i towarzyszyć mu od pierwszego 

kontaktu z klientem określone reguły postępowania: 

a) zasada akceptacji – polega na respektowaniu podopiecznego jako osoby ze wszystkimi jego problemami i 

trudnościami, zrozumienie dla jego nieporadności, odmienności, szacunek dla jago osobistych decyzji i wyborów; 

b) zasada komunikacji – nawiązanie interakcji opartej na jasności i precyzji używanych pojęć, symboli lub terminów, 

rozumienie swoich intencji i wypowiedzi, ról i przedsięwzięć 9własna interpretacja komunikatów werbalnych i 

niewerbalnych przez obie strony interakcji). Pracownik socjalny i klient mają prawo nie zgadzać się ze sobą, czy też 

prezentować odmienne preferencje do sposobu postrzegania lub rozwiązywania problemu, ale muszą się rozumieć; 

c) zasada indywidualizacji – koncentruje się na tym, by pracownik socjalny, korzystając z zasobu wiedzy i własnego 

doświadczenia zrozumiał, że jego klient, będący w określonej sytuacji problemowej, choć jest podobny  

do całej klasy ludzi w analogicznej sytuacji, musi być traktowany wyjątkowo. Pracownik socjalny widzi specyfikę jego 

trudności oraz złożoności problemu i stara się pomagać ze zrozumieniem: Jakie wzory zachowań są dominujące w jego 

relacji z otoczeniem i jak można je wykorzystać w procesie pomocy? Jakie są potrzeby i oczekiwania klienta nie tylko 

w odniesieniu do instytucji, ale przede wszystkim względem pracownika socjalnego? 

d) zasada uczestnictwa, – aby podopieczny był w stanie przełamać swą niechęć do aktywności i odzyskać równowagę 

psychiczna oraz zaangażować wszystkie swoje siły w proces działań korygujących i naprawczych, musi od samego 

początku aktywnie i świadomie uczestniczyć w tym procesie. Pracownik socjalny już od nawiązania pierwszego 

kontaktu stara się określić charakter tego uczestnictwa poprzez zastosowanie tzw. kontraktu socjalnego; 

e) zasada zaufania i poszanowania prywatności, – aby klient mógł w pełni uczestniczyć w procesie rozwiązywania 

swoich problemów, był w stanie zaakceptować pracownika socjalnego jako swojego powiernika i doradcę, musi mieć 

przekonanie, że wszystkie informacje, jakich udziela w trakcie wywiadów, zostaną wykorzystane wyłącznie na użytek 

rozwiązywania jego problemów i w takim zakresie, w jakim on sobie tego życzy. Nie mogą być one przedmiotem 

dyskusji poza kręgiem zawodowym osób zaangażowanych w proces pomocy. 

f) zasada świadomości – zarówno pracownik socjalny, jak i klient maja własny system motywacji i oceny zjawisk. 

Należy jednak umieć oddzielić stosunki z podopiecznym, – czyli motywacje zawodową i konieczność służenia pomocą 

potrzebującym – od osobistych preferencji czy uprzedzeń. Każdy pracownik socjalny spotyka się w swojej codziennej 

praktyce zawodowej z dużą liczbą problemów i osób wywodzących się z różnych (często zmarginalizowanych) 

środowisk, prezentujących różne systemy wartości. W takiej sytuacji trudno często uniknąć osobistych impulsów, 

będących efektem własnych doświadczeń i przeżyć, toteż świadomość własnej roli i relacji z podopiecznym jest 

kwestią niezwykle ważną. 

Kilka podstawowych wskazówek, które w doświadczeniu wielu pracowników socjalnych  okazały się szczególnie przydatne w pracy z klientami 

1. Zamiast nadmiernie koncentrować się na problemie i jego rzeczywistych rozmiarach, kieruj swoje wysiłki w celu 

nazwania: 

 co klient chce żeby się zmieniło; 

 czego oczekuje od Ciebie jako pracownika socjalnego  oraz od instytucji, którą reprezentujesz; 

 co musi się zmienić w jego życiu, w życiu innych, aby to było możliwe 

2. Ustal z klientem cele, które będą dla niego:  

 realistyczne,  

 sformułowane w pozytywnych kategoriach,  

 nastawione na rozpoczynanie czegoś, a nie kończenie,  

 raczej małe niż wielkie,  

 określone w kategoriach zachowań. 

3. Dowiedz się: 

 10

 jak będzie wyglądać życie klienta w sytuacji, w której dany problem zostanie rozwiązany, 

 szukaj tutaj jak największej ilości szczegółów, w postaci konkretnych zachowań, konkretnych myśli, uczuć, 

 określ, jak taka sytuacja wpłynie na inne osoby żyjące z Twoim klientem, 

4. Wspólnie z klientem przeanalizuj sytuacje, momenty z jego życia kiedy było w sprawie danego problemu lepiej 

niż obecnie, lub dany problem nie występował: 

 co on takiego robił, myślał, czuł w tamtych sytuacjach 

 jak mu to się udawało robić 

 co robili inni 

5. Szukamy więc sytuacji w których klient np. opanował własną złość, wyraził ją w sposób konstruktywny, doszedł 

do porozumienia z żoną w drodze negocjacji, zamiast wymuszania decyzji itd. 

6. Określ, co w obecnej sytuacji klienta już istnieje z tego, co chce osiągnąć, jaka część tego celu już jest jego obecną 

rzeczywistością. Klienci rzadko są na początku drogi w momencie spotkania z pracownikiem socjalnym , dobrze 

jest to zauważać i doceniać. 

7. Na podstawie punktów 1,2,3,4 pomóż klientowi określić kolejny krok w kierunku pożądanego przez niego celu. 

Krok musi być na tyle duży, aby klient był w stanie go wykonać.  

8. Zawsze szanuj tempo klienta we wprowadzanych zmianach, jedni robią to szybko, inni wolniej. O tempie zawsze 

decyduje klient, ty możesz to tylko uznać. 

9. Od samego początku spotkań poszukuj w oparciu o jakie zasoby może wprowadzać zmiany w swoim życiu. 

Oczywistą rzeczą jest dla nas, że każdy konstruktywny krok klienta to skutek wykorzystania istniejących 

zasobów. 

ZASOBÓW KLIENTA POSZUKUJ: 

 - w jego rodzinie i najbliższym otoczeniu  

 - w jego umiejętnościach  

 - w jego systemie wartości  

 - w jego konkretnym działaniu  

 - w jego właściwościach osobowych 

10. Szczególnie te działania, które mają na celu pokazanie klientowi w sposób jak najbardziej realistyczny jego 

zasobów, stanowią przeciwwagę dla całej wiedzy na temat własnej osoby, jaką może mieć o sobie jako np. osoba o 

niskiej samoocenie, sprawca przemocy, osoba uzależniona po analizie tzw. ‘destrukcji alkoholowej”. Wskazują 

też podstawy w oparciu o które klient może skutecznie wprowadzać pożądane zmiany. 

11. W czasie spotkań z klientem co jakiś czas sprawdzaj, czy to wspólnie robicie w czasie spotkania jest dla niego 

użyteczne.  

12. Jeśli wyczuwasz, że klient zaczyna się opierać zmień swoją strategię. Poszukuj innych dróg kontynuowania pracy 



KURATELA KARNA 

Kurator dla dorosłych

jest instytucją systemu karnego.




POJĘCIE DOZORU:


DOZÓR OZNACZA OPIEKĘ WYZNACZONĄ NAD KIMŚ LUB NAD CZYMŚ, Mającą NA CELU DOPILNOWANIE WYKONANIA CZEGOŚ LUB ZAPOBIEŻENIA CZEMUŚ; STRZEŻENIE, PILNOWANIE, DOGLĄDANIE.


POJĘCIE DOZORU KURATORA ZOSTAŁO OKREŚLONE JAKO FORMA ODDZIAŁYWANIA WYCHOWAWCZEGO NA OSOBĘ SKAZANĄ Z WARUNKOWYM ZAWIESZENIEM WYKONANIA KARY LUB WARUNKOWO PRZEDETRMINOWO ZWOLNIONĄ OD ODBYCIA RESZTY KARY POZBAWIENIA WONOŚCI.

DOZÓR JAKO INSTYTUCJA PRAWA KARNEGO REALIZOWANY JEST ŚRODKAMI PRAWNYMI, JEDNAKŻE METODAMI WYCHOWAWCZYMI. ŚRODKAMI PRAWNYMI SĄ PRZEDE WSZYSTKIM ZOBOWIĄZANIA NAŁOŻONE PRZEZ SĄD NA DOZOROWANEGO ORAZ OBOWIĄZKI WYNIKAJĄCE Z ISTOTY DOZORU. ZOBOWIĄZANIA I OBOWIĄZKI SPOCZYWAJĄCE NA DOZOROWANYM ZAWIERAJĄ ELEMENTY WYCHOWAWCZE, KTÓRYCH CELEM JEST KSZTAŁTOWANIE W OSOBIE DOZOROWANEJ PROSPOŁECZNEJ POSTAWY MORALNEJ.


Pomoc w readaptacji społecznej rozumieć należy jako oferowaną przez administrację zakładu karnego, kuratorów sądowych i inne podmioty świadczące pomoc skazanym w powrocie do społeczeństwa, POMOC w procesie uczenia się skazanych do pełnienia ról społecznych oraz umiejętności korzystania ze swoich praw i zaspakajaniu swoich potrzeb przy respektowaniu praw innych.


Sądowy kurator zawodowy organizuje i prowadzi działania mające na celu pomoc skazanemu w społecznej readaptacji i zapobieżenie jego powrotowi do przestępstwa, a także polegające na kontroli przestrzegania przez skazanego nałożonych obowiązków ustanowionych przez sąd lub związanych z dozorem; sądowy kurator zawodowy kieruje pracą sądowych kuratorów społecznych oraz osób godnych zaufania wykonujących dozór. W sprawie dozoru wykonywanego przez sądowego kuratora społecznego, sędzia lub kierownik zespołu kuratorskiej służby sądowej może w każdym czasie zarządzić osobiste sprawowanie dozoru przez sądowego kuratora zawodowego lub polecić sądowemu kuratorowi zawodowemu podjęcie bezzwłocznie czynności.


Str. 371. RODZAJE DOZORÓW:


  1. Dozór przy warunkowym zawieszeniu kary pozbawienia wolności;

  2. Dozór przy warunkowym zwolnieniu z odbycia reszty kary pozbawienia wolności;

  3. Dozór przy warunkowym umorzeniu postępowania karnego;

  4. Dozór w związku z wykonywaniem środków zabezpieczających.

Do obowiązków sądowego kuratora zawodowego (karnego) należy w szczególności:
1) sprawowanie dozorów w stosunku do skazanego lub sprawcy;
2) kontrolowanie w okresie próby wykonania przez skazanego lub sprawcę nałożonych na niego obowiązków;
3) składanie wniosków o zmianę okresu próby w sprawach dotyczących wykonywania postanowienia o warunkowym zwolnieniu;
4) składanie wniosków o podjęcie postępowania warunkowo umorzonego;
5) składanie wniosków o ustanowienie, rozszerzenie lub zmianę obowiązków w okresie próby, o zwolnienie od wykonania tych obowiązków albo o oddanie pod dozór lub zwolnienie od dozoru;
6) składanie wniosków o odroczenie lub o przerwę w wykonaniu kary lub o odwołanie odroczenia lub przerwy w wykonaniu kary;
7) składanie wniosków o warunkowe zwolnienie i o odwołanie warunkowego zwolnienia;
8) składanie wniosków o zarządzenie wykonania kary, której wykonanie warunkowo zawieszono, oraz o wykonanie kary zastępczej;
9) składanie wniosków dotyczących wykonania kary ograniczenia wolności;
9a) składanie wniosków o zawieszenie, podjęcie oraz o umorzenie postępowania wykonawczego;
10) udzielanie pomocy postpenitencjarnej;
11) udział w posiedzeniach sądu, w wypadkach wskazanych w ustawie;
12) podejmowanie czynności mających na celu przygotowanie skazanego do zwolnienia z zakładu karnego;
13) przeprowadzanie na żądanie uprawnionych organów postępowania wykonawczego wywiadów środowiskowych;
14) wykonywanie czynności związanych z organizowaniem i kontrolowaniem wykonywania kary ograniczenia wolności;
15) wykonywanie innych czynności wynikających z niniejszej ustawy oraz przepisów odrębnych.

Przygotowanie skazanego do zwolnienia z zakładu karnego. Art. 164 k. k. w. (OKRES DO 6 MIESIĘCY PRZED PRZEWIDYWANYM WARUNKWYM ZWOLNIENIEM LUB PRZED WYKONANIEM KARY- STANOWI CZAS NIEZBĘDNY NA PRZYGOTOWANIE SKAZANEGO DO ŻYCIA PO ZWOLNIENIU. OKRES TEN USTALA ZA ZGODĄ SKAZANEGO KOMISJA PENITENCJARNA LUB SĄD PENITENCJARNY). POWYŻSZA POMOC KOŃCZY SIĘ Z CHWILĄ OPUSZCZENIA JEDNOSTKI PENITENCJARNEJ PRZEZ SKAZANEGO.


Przygotowanie skazanego do zwolnienia z zakładu karnego można uznać za odmianę pracy z indywidualnym przypadkiem. Prowadzenie pracy z indywidualnym przypadkiem obejmuje w klasycznym modelu trzy etapy: • rozpoznanie przypadku – diagnoza osobowości, • opracowanie planu – kontrakt,realizacja planuetap pracy z przypadkiem.


Po otrzymaniu decyzji komisji penitencjarnej lub orzeczenia sądu penitencjarnego kurator nawiązuje kontakt ze skazanym, a swoją pracę rozpoczyna od zdiagnozowania problemów.

Trudności oczekujące na osobę zwalnianą ustala się w oparciu o informacje zgromadzone w aktach osobowych więźnia, aktach sprawy karnej, ale także w programie indywidualnego oddziaływania, jeśli skazany odbywał karę w systemie programowego oddziaływania, wywiadów środowiskowych z miejsca zamieszkania skazanego, dokumentów dodatkowych znajdujących się w sądach rodzinnych, szczególnie w odniesieniu do skazanych młodocianych, osób znęcających się nad rodziną i alkoholików oraz z rozmów z samym skazanym.

Niewątpliwie istotną rolę odgrywają także rozmowy z rodziną skazanego, dzięki którym kurator ma sposobność rozpoznać środowisko, do którego powróci skazany oraz ustalić, czy może on liczyć na pomoc i wsparcie ze strony najbliższych. Dzięki zgromadzonym w ten sposób danym możliwe jest rzetelne rozpoznanie sytuacji danej osoby, a w efekcie opracowanie wspólnie ze skazanym programu wolnościowego. Program ten zawiera konkretne zadania, których realizacja przez skazanego w trakcie okresu przygotowania do zwolnienia ma pomóc mu w przezwyciężeniu oczekiwanych trudności. Skazany realizujący program wolnościowy zawiera z kuratorem rodzaj kontraktu, dlatego też powinien podporządkować się poleceniom oraz być świadomym ingerencji kuratora w osobiste sfery życia.


Z praktyki kuratorów penitencjarnych wynika także, iż w ramach programu wolnościowego kuratorzy mogą podejmować wiele innych działań na rzecz skazanych, m. in. prowadzić doradztwo w sprawach socjalno-bytowych, pomagać w rozwiązywaniu problemów osobistych, prowadzić rozmowy dotyczące uzależnień i form terapii odwykowej, zajmować się planowaniem pobytu na przepustkach, udzielać pomocy w redagowaniu pism do urzędów.


Wypełnieniu zadań nałożonych na skazanego w programie wolnościowym służy, przewidziana w art. 165 § 2 k.k.w., możliwość udzielenia mu zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego. Skazanemu takie zezwolenie może być w okresie przygotowania do zwolnienia udzielane kilkukrotnie, łącznie na czas do 14 dni. W trakcie przepustki skazany powinien wykonać nałożone na niego zadania, a zwłaszcza podjąć starania zmierzające do zapewnienia sobie miejsca przyszłego zamieszkania i zatrudnienia. Zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego można udzielić jedynie skazanym, których postawa w trakcie odbywania kary uzasadnia przypuszczenie, że w czasie pobytu poza zakładem karnym będą przestrzegali porządku prawnego. Decyzję w tym przedmiocie podejmuje dyrektor zakładu karnego. W trakcie przepustki udzielonej na podstawie art. 165 § 2 k.k.w. skazany ma obowiązek bezzwłocznego zgłoszenia się do jednostki Policji, terytorialnie właściwej ze względu na miejsce jego przebywania, w celu potwierdzenia miejsca pobytu, a w przypadku zmiany miejsca pobytu musi zgłosić się do jednostki Policji właściwej terytorialnie dla nowego miejsca przebywania (art. 140 § 1 i 2 k.k.w.). Także dyrektor zakładu karnego może zobowiązać skazanego do określonego zachowania, a przede wszystkim do przebywania w określonych w zezwoleniu miejscach lub częstego zgłaszania się do jednostki Policji (art. 140 § 3 k.k.w.).


W ramach działań związanych z realizacją art. 164 k.k.w. kurator przygotowuje środowisko rodzinne na powrót skazanego. Jedną z największych trosk osób opuszczających zakłady karne jest właśnie zerwanie więzi z najbliższymi. Okres po opuszczeniu zakładu karnego jest niezwykle trudny nie tylko dla samego zwolnionego, ale także dla członków jego rodziny. W trakcie rozmów ze skazanym i jego rodziną kurator określa potrzeby skazanego, a następnie zwraca się do instytucji i organizacji, których zadaniem jest zapewnienie skazanym godziwego startu na wolności, w celu ustalenia form pomocy postpenitencjarnej. Kurator informuje skazanego do jakich instytucji może się zgłosić po wyjściu na wolność. Dzięki temu osoba opuszczająca zakład karny ma poczucie bezpieczeństwa i wie gdzie może szukać pomocy w najtrudniejszym dla siebie okresie.

Skazanemu objętemu okresem przygotowania do zwolnienia udziela się pomocy ze środków Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej.

Należy pamiętać, że skazani obawiają się przyszłości, oczekujących ich na wolności problemów i własnych nierozwiązanych kłopotów.

Względy społeczne z kolei ujawniają potrzebę wykonywania przez kuratora funkcji łącznika pomiędzy światem ludzi wolnych a zamkniętym światem skazanych. Skazani bowiem często oczekują od społeczeństwa pomocy i szansy na rozpoczęcie nowego życia, społeczeństwo natomiast się ich obawia i odwraca, nie troszcząc się o przyszłe życie skazanych na wolności. Względy prewencyjne mają na celu ochronę społeczeństwa przed powrotem osób opuszczających zakłady karne do przestępstwa. Na wystąpienie problemów z przystosowaniem do życia na wolności może mieć wpływ przede wszystkim charakter przestępstwa, np. pedofilia lub spektakularne zabójstwo, a także właściwości osobiste samego sprawcy, np. psychodegradacja związana z uzależnieniem od alkoholu lub środków odurzających, bezdomność, niepełnosprawność fizyczna. W takich sytuacjach współpraca wychowawcy, wypełniającego swoje zadania jedynie na terenie zakładu karnego, z kuratorem jest niezbędna. Kurator ma wszelkie kompetencje, aby oddziaływać na środowisko społeczne i rodzinne i tym samym wspomóc skazanego w przezwyciężeniu trudności adaptacyjnych.



DOZÓR ELEKTRONICZNY 

Wykonywanie kary pozbawienia wolności

poza zakładem karnym

w systemie dozoru elektronicznego SDE

str. 505


Dnia 7.09.2007 r. Sejm uchwalił ustawę o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego.


System dozoru elektronicznego jest to ogół metod postępowania i środków technicznych służących do wykonania dozoru elektronicznego. Środki techniczne, które w tym systemie się wykorzystuje stanowią:

  • CENTRALA MONITOROWANIA

  • SYSTEM TELEINFORMATYCZNY, za pomocą którego podmiot prowadzący centralę monitorowania, podmiot dozorujący, sądy, sądowi kuratorzy zawodowi i inne uprawnione podmioty przetwarzają informację związane z organizowaniem i kontrolowaniem wykonywania kar w systemie dozoru elektronicznego

  • NADAJNIK

  • REJESTRATORY STACJONARNE I PRZENOŚNE.

Decyzję w zakresie wykonywania kary z systemie SDE podejmuje sąd penitencjarny.

Sąd działa jedynie na w n i o s e k.

Wniosek może złożyć:

  • skazany;

  • obrońca skazanego;

  • prokurator;

  • kurator zawodowy;

  • dyrektor zakładu karnego.

System dozoru elektronicznego sąd może zastosować

  • wobec skaznaego któremu orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku;

  • jest to wystarczające do osiągnięcia celów kary

  • skazany posiada określone miejsce stałego pobytu

  • osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę

  • odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne.


Sąd wydając postanowienie o odbywaniu kary pozbawienia wolności z systemie dozoru elektronicznego w orzeczeniu określa:

miejsce, czas, rodzaj lub sposób wykonywania nałożonych obowiązków oraz rodzaj podlegających zainstalowaniu środków technicznych;

wyznacza termin i określa sposób zgłoszenia przez skaznaego podmiotowi dozorującemu gotowości do zainstalowania rejestratora stacjonarnego lub przenośnego, lub nadajnika.


Sąd, udzielając zezwolenia o odbywaniu kary pozbawienia wolności z systemie dozoru elektronicznego, może na skaznaego nałożyć obowiązki.

W systemie dozoru elektronicznego mogą być także wykonywane środki zabezpieczające (np. terapia, terapia uzależnień) i środki karne (np. zakaz zbliżania się do określonych osób).








PRACE NA ZALICZENIE. 

Tematy prac na zaliczenia.


  1. Rola kuratora rodzinnego w przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznego.

    Rodzaje nadzorów i ich cechy charakterystyczne.

Nadzór to sprawowanie kontroli, pilnowanie ludzi, bądź rzeczy, opieka, kontrola.

Nadzór w sprawach opiekuńczych (art. 109 k. r . o.).

Nadzór w sprawach nieletnich (postępowanie w sprawach nieletnich. USTAWA Z 26.10.1982)

Nadzór nad osobami zobowiązanymi do leczenia uzależnienia alkoholowego (art. 31 ust 1 Ustawy z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi).


  1. Przegotowanie skazanego do życia na wolności (art. 164&1 w zw. z art. 165 & 3 i art. 173 pkt 10 i 12 k. k.w.). Co kryje się pod pojęciem syndrom wyuczonej bezradności. Dlaczego proces stygmatyzacji utrudnia działania wychowawcze kuratorów.

    Nie można wymagać od kary, by przetworzyła moralnie człowieka, można jednak i należy wymagać od jej wykonania, by przygotowała skazanego do późniejszego życia na wolności”

    Wiadomo, że więźniowie w końcówce kary odczuwają lęk przed przyszłością, przed problemami, jakie niesie życie na wolności.

Przez pojęcie społeczna readaptacja należy rozumieć powrót więźnia do społeczeństwa, który charakteryzuje się nie tylko powstrzymaniem się od popełnienia przestępstw, ale także we właściwym funkcjonowaniem w społeczeństwie.

Na kuratorach ciąży obowiązek bycia przewodnictwem skazanych na drodze ku wolności.









Course creator: Dorota Gierczak